Veel mensen die willen afvallen, denken dat het vooral een kwestie is van discipline. Alsof je gewoon strenger moet zijn voor jezelf en dan lukt het wel. Maar zo werkt het meestal niet.

Misschien herken je dit. Je wilt echt afvallen. Je doet je best. Je kookt bewust, let op wat je eet en neemt je voor om het nu anders te doen. En toch komt er later op de dag weer trek. Of je gaat snaaien terwijl je ergens ook voelt: ik wil dit eigenlijk niet.

Dat voelt vaak frustrerend. Alsof je tegen jezelf verliest. Alleen zit daar meestal veel meer achter dan een gebrek aan wilskracht.

Je brein werkt met verschillende systemen

In je brein werken grofweg twee systemen tegelijk.

Je hebt het deel waarmee je nadenkt, plant, keuzes maakt en vooruit kijkt. Dat is het rationele brein (Prefrontale Cortex). Dat is het deel dat zegt: ik wil afvallen, ik wil gezonder leven, ik ga het anders doen.

Daarnaast is er een ouder en sneller systeem. Je kunt dat simpel uitleggen als het oerbrein. Dat deel is gericht op overleven. Op energie, veiligheid, beloning en directe behoeftebevrediging. Dat systeem denkt niet aan je doel over drie maanden. Dat denkt vooral: is er eten, heb ik nu behoefte, geeft dit opluchting, pak het nu. En daar ontstaat vaak de strijd. Je verstand weet best wat je wilt. Alleen dat oudere systeem is sneller.

Waarom weten niet hetzelfde is als kunnen stoppen

Veel mensen weten heel goed wat verstandig is. Toch lukt het op moeilijke momenten niet om te stoppen. Dat komt omdat het rationele brein langzamer werkt. Het moet nadenken, afwegen en remmen. Het oerbrein reageert veel directer.

Als je moe bent, gespannen bent, verdrietig bent of jezelf al de hele dag hebt ingehouden, dan is het veel lastiger om die rem te gebruiken. Dan neemt dat oude systeem makkelijker het stuur over.

Dat betekent dus niet automatisch dat je zwak bent. Het betekent vaak dat je lichaam en brein op dat moment sterker trekken dan je verstand.

Eetlust is niet alleen gedrag, maar ook biologie

Honger, verzadiging en trek worden niet alleen bepaald door gewoontes of emoties. Ook hormonen en hersengebieden spelen daarin een grote rol.

GLP-1 is een lichaamseigen systeem dat betrokken is bij eetlust en calorie-inname. Semaglutide, de werkzame stof in Ozempic, Mounjaro en Wegovy, werkt op die GLP-1-receptor. Volgens de European Medicine Agency (EMA) is GLP-1 een fysiologische regelaar van eetlust en calorie-inname, en bevinden die receptoren zich ook in hersengebieden die betrokken zijn bij eetlustregulatie.

Dat is belangrijk, want het laat zien dat overeten of voortdurende trek lang niet altijd alleen tussen je oren zit in de zin van “denk gewoon anders”. Het is echt een samenspel van lichaam, brein en hormonen.

Waarom eetlustremmers voor sommige mensen zo’n verschil maken

Sommige mensen merken pas door semaglutide hoe onrustig hun systeem daarvoor eigenlijk was. Ineens is die voortdurende trek minder. Het denken aan eten wordt rustiger. De drang om steeds iets te nemen zakt naar de achtergrond.

Dat is niet ingebeeld. De EMA beschrijft dat GLP-1 en GLP-1-receptoragonisten gevoelens van verzadiging en volheid verhogen en gevoelens van honger verlagen. Ook staat in de EMA-documentatie dat semaglutide inwerkt op hersengebieden die betrokken zijn bij de regulatie van eetlust en voedselinname.

Voor sommige mensen voelt dat alsof de ruis in hun hoofd zachter wordt gezet. Alsof er eindelijk wat meer rust komt tussen trek voelen en er meteen op moeten reageren. En juist dat maakt vaak duidelijk dat het probleem niet simpelweg was: ik doe niet genoeg mijn best. Het laat zien dat er echt een biologisch systeem meespeelt.

Waarom diëten en streng controleren vaak averechts werken

Veel mensen proberen grip te krijgen door strenger te worden. Minder eten, meer regels, minder ruimte. Alleen werkt dat vaak maar even.

Als je lichaam en brein tekorten of schaarste ervaren, dan gaat dat oude systeem juist harder op zoek naar eten. Zeker naar snel, lekker en energierijk eten. Het oerbrein denkt dan niet: wat knap dat jij af wilt vallen. Het denkt: er is tekort, we moeten opletten en pakken wat we kunnen.

Daardoor zie je vaak dat mensen overdag heel gecontroleerd eten en later op de dag meer trek krijgen of gaan snaaien. Niet omdat ze het verpesten, maar omdat hun systeem steeds meer spanning heeft opgebouwd.

Snaaien is niet altijd echte honger

Snaaien lijkt soms op honger, maar vaak speelt er meer mee.

Het kan ook gaan over stress, onrust, vermoeidheid, troost, beloning, leegte of gewoonte. Eten geeft dan even iets. Rust. Afleiding. Comfort. Een klein fijn moment na een lange dag. Je brein leert daar snel van. Het onthoudt: dit helpt even. En precies daarom blijft zo’n patroon bestaan. Dus als iemand steeds trek heeft, is de vraag niet alleen: waarom stop ik niet gewoon? De echte vraag is vaak: wat probeert mijn systeem hiermee op te lossen?

Schaamte helpt meestal niet verder

Veel mensen worden boos op zichzelf. Ze vinden dat ze meer discipline zouden moeten hebben. Maar schaamte maakt een systeem meestal niet rustiger. Eerder onrustiger.

Een mildere blik helpt vaak meer. Niet om alles goed te praten, maar om eerlijker te kijken naar wat er gebeurt. Want pas als je begrijpt hoe je systeem werkt, kun je er ook beter mee omgaan.

Niet: wat is er mis met mij?
Maar: wat gebeurt er in mijn lichaam, brein en emoties waardoor dit steeds terugkomt?

Dat is vaak het begin van echte verandering.

Het gaat dus niet alleen om wilskracht

Als iemand rationeel weet dat ze wil afvallen, en toch steeds weer te veel eet of blijft snaaien, dan is dat meestal geen simpel disciplineprobleem. Het gaat vaak om een combinatie van een snel oerbrein, een langzamer rationeel brein, stress, gewoontegedrag, emoties én biologische systemen die honger en verzadiging regelen.

Dat sommige mensen met semaglutide ineens veel minder trek ervaren, laat dat heel duidelijk zien. Eetlust en overeten zijn niet alleen gedrag. Het is ook een hormonaal en neurologisch proces.

Als je worstelt met overeten of steeds terugkerende snaaitrek, dan zegt dat niet automatisch dat je zwak bent. Vaak probeert je systeem je op een oude manier te helpen, ook al werkt die manier op de lange termijn niet goed meer.

Verandering begint meestal niet bij harder vechten tegen jezelf, maar bij beter begrijpen wat er in jou gebeurt.