We zeggen graag dat er meer ruimte moet komen voor psychische klachten. Dat mensen moeten durven praten over wat ze hebben meegemaakt, dat verdriet er mag zijn en dat we meer begrip moeten hebben voor trauma, angst, depressieve gevoelens en andere psychische problemen. Toch blijkt die ruimte in de praktijk soms verrassend klein.
Je mag emoties hebben maar niet te lang graag
Je mag verdrietig zijn, zolang je er maar niet te lang in blijft hangen. Je boosheid mag er zijn, totdat iemand vindt dat je verbitterd raakt. Het is goed als je vertelt over wat je hebt meegemaakt, maar wanneer je er vaker op terugkomt kan men gaan vinden dat je aandacht zoekt. En heb je er jarenlang juist níét over gesproken, dan kan de vraag komen waarom je er nu pas mee komt.
Zelfs herstel lijkt soms aan voorwaarden gebonden. Pak je je leven weer op, ga je werken, lach je weer en doe je leuke dingen, dan lijkt dat voor anderen soms het bewijs dat het blijkbaar allemaal wel meevalt. Lukt dat nog niet, dan wordt het misschien toch eens tijd om verder te gaan en het los te laten. (Alsof dat laatste een handeling is die je 'even' doet).
Zo ontstaat een bijna onmogelijke opdracht: je mag psychische klachten hebben, maar het liefst wel op een manier die voor de buitenwereld begrijpelijk, overzichtelijk en niet al te ongemakkelijk is.
Psychische klachten zijn niet altijd zichtbaar
Een van de misverstanden rondom psychische klachten is dat je aan iemand zou moeten kunnen zien hoe slecht het gaat. Maar mensen kunnen veel meer tegelijkertijd voelen dan we soms denken. Je kunt oprecht genieten van een etentje en een paar uur later overspoeld worden door verdriet. Je kunt hard lachen met collega's en ondertussen slecht slapen door angst of spanning. Je kunt goed voor je kinderen zorgen en toch iedere dag enorm veel moeite moeten doen om jezelf overeind te houden.
Dat iemand functioneert, betekent daarom niet automatisch dat iemand weinig last heeft van zijn klachten. Veel mensen hebben juist geleerd om heel goed te functioneren terwijl het van binnen helemaal niet goed gaat. Ze gaan werken, houden afspraken bij, zorgen voor anderen en proberen niemand tot last te zijn. Soms krijgen ze zelfs complimenten omdat ze zo sterk zijn, terwijl niemand ziet hoeveel energie dat sterk zijn eigenlijk kost.
Hetzelfde gebeurt wanneer iemand na een moeilijke periode weer plezier krijgt in het leven. Gelukkig zijn en psychische pijn hebben sluiten elkaar niet uit. Herstel betekent niet dat je vanaf een bepaald moment alleen nog maar goede dagen hebt. Je kunt groeien, herstellen en vooruitgaan en tegelijkertijd nog geraakt worden door wat je hebt meegemaakt. Herstellen gaat vaak met vallen en opstaan en hetzelfde geldt voor rouw en verlies.
Waarom trauma en oude pijn soms pas later naar boven komen
Ook rondom trauma en pijnlijke jeugdervaringen bestaat vaak de verwachting dat iemand meteen zou moeten weten wat een gebeurtenis met hem of haar heeft gedaan. Maar zo werkt het lang niet altijd.
Een kind dat emotioneel tekortkomt, denkt bijvoorbeeld niet: mijn ouder kan onvoldoende aansluiten bij mijn emotionele behoeften en daardoor ontwikkel ik mogelijk hechtingsproblemen. Een kind heeft die woorden en dat overzicht helemaal niet. Het probeert vooral een verklaring te vinden voor wat het ervaart. En die verklaring wordt vaak bij zichzelf gezocht.
Misschien ben ik te gevoelig.
Misschien vraag ik te veel.
Misschien moet ik makkelijker zijn.
Misschien moet ik beter mijn best doen om gezien, gewaardeerd of geliefd te worden.
Je kunt met zulke overtuigingen jarenlang verder leven zonder te beseffen waar ze vandaan komen. Pas wanneer je ouder wordt, relaties aangaat of zelf kinderen krijgt, kunnen bepaalde ervaringen ineens in een ander licht komen te staan. Dan begin je misschien te begrijpen waarom afwijzing je zo diep raakt, waarom je voortdurend bevestiging nodig hebt, waarom grenzen stellen moeilijk is of waarom je snel bang wordt wanneer iemand afstand neemt.
Ook emotionele verwaarlozing wordt vaak pas later herkend. Juist omdat het daarbij vaak niet gaat over iets wat er duidelijk is gebeurd, maar over wat er ontbrak. Aandacht. Troost. Bescherming. Interesse in wie jij was. Het gevoel dat jouw emoties ertoe deden.
Daarom zegt het weinig wanneer iemand pas twintig, dertig of veertig jaar later woorden kan geven aan een ervaring. Soms ontstaat het inzicht pas wanneer je voldoende afstand hebt om te kunnen zien wat je vroeger niet kon begrijpen.
Waarom ‘je moet het loslaten’ meestal niet helpt
Wie langdurig last heeft van trauma, verdriet, angst of gebeurtenissen uit het verleden krijgt vroeg of laat waarschijnlijk goedbedoeld het advies om het los te laten. Het klinkt logisch. Het verleden kun je immers niet veranderen.
Alleen suggereert het woord loslaten dat iemand zijn pijn bewust vasthoudt. Alsof je met samengeknepen handen om een vervelende herinnering heen zit en alleen nog maar hoeft te besluiten je vingers open te doen. Psychische verwerking werkt meestal anders.
Ervaringen die veel indruk hebben gemaakt kunnen invloed houden op hoe je jezelf, anderen en de wereld om je heen ervaart. Soms merk je dat heel duidelijk doordat je herinneringen of angstklachten hebt. Soms merk je het veel subtieler. Je voelt je bijvoorbeeld snel afgewezen, bent voortdurend alert op de stemming van anderen, past je gemakkelijk aan of vindt het moeilijk om iemand werkelijk te vertrouwen. Dan gaat het niet alleen over terugdenken aan vroeger. Het verleden leeft als het ware mee in hoe je vandaag reageert.
Juist daarom kan therapie bij trauma, hechtingsproblemen of emotionele verwaarlozing helpen om te begrijpen waarom bepaalde situaties zoveel oproepen. Niet zodat je eindeloos in het verleden blijft graven, maar zodat het verleden uiteindelijk minder hoeft te bepalen wat er vandaag gebeurt.
Herstel van psychische klachten hoeft er niet netjes uit te zien
Misschien verwachten we soms te veel dat herstel een rechte lijn moet zijn. Eerst gaat het slecht, dan krijg je hulp en vervolgens wordt het iedere week een beetje beter totdat het probleem verdwenen is. Zo verloopt psychisch herstel zelden.
Er kunnen weken zijn waarin je merkt dat je veel sterker bent geworden en één onverwachte gebeurtenis kan ineens weer iets ouds raken. Een opmerking van iemand, een conflict met je partner, het gevoel buitengesloten te worden of het overlijden van iemand kan emoties oproepen waarvan je dacht dat je ze allang had verwerkt.
Dat betekent niet automatisch dat alle vooruitgang verdwenen is. Soms kun je juist doordat je verder bent gekomen beter voelen wat je vroeger hebt weggedrukt of niet kon begrijpen. En je mag daar ook wat milder naar kijken. Niet steeds bepalen hoe lang verdriet redelijk is, hoeveel iemand over zijn ervaringen mag praten of wanneer iemand weer ‘de oude’ moet zijn. Mensen herstellen niet volgens een vastgesteld tijdschema.
Het zou al veel schelen wanneer we minder snel zouden vragen: “Waarom heb je hier nog steeds last van?” en wat vaker werkelijk geïnteresseerd zouden zijn in de vraag: “Wat maakt dat dit je nog zo raakt?” Daar zit een wezenlijk verschil tussen. De eerste vraag bevat al snel een oordeel. De tweede probeert te begrijpen.
Je hoeft je psychische klachten niet te bewijzen
Misschien is dat uiteindelijk wel waar het om gaat. Je hoeft je pijn niet voortdurend zichtbaar te maken om serieus genomen te mogen worden. Je hoeft ook niet iedere dag evenveel last te hebben voordat je kunt zeggen dat iets veel invloed op je leven heeft gehad.
Je mag lachen terwijl je rouwt. Je mag een goede baan hebben en tegelijkertijd worstelen met angst. Je mag sterk zijn en toch behoefte hebben aan steun. Je mag jaren gezwegen hebben en later alsnog willen vertellen wat je is overkomen. En je mag een mooi leven hebben opgebouwd terwijl er ervaringen uit je jeugd zijn die nog steeds pijn doen. Dat zijn geen tegenstrijdigheden. Dat is hoe mensen in elkaar zitten.
Echte empathie vraagt daarom niet dat we precies begrijpen waarom iemand reageert zoals die reageert. Het vraagt vooral dat we onze eigen maatstaf even niet gebruiken om te bepalen hoe erg iets voor een ander zou mogen zijn.
Soms begint verandering juist op het moment dat je niet langer hoeft uit te leggen waarom iets pijn doet, maar samen kunt onderzoeken waarom het zoveel invloed heeft gekregen.
Hulp bij psychische klachten, trauma of hechtingsproblemen
Merk je dat psychische klachten, trauma, emotionele verwaarlozing of ervaringen uit je jeugd nog steeds invloed hebben op hoe je naar jezelf kijkt, hoe je je voelt of hoe je relaties aangaat? Dan kan het helpen om samen te onderzoeken waar bepaalde gevoelens en patronen vandaan komen.
In mijn praktijk Minerva Counseling & Relatietherapie in Breda begeleid ik mensen onder andere bij psychische klachten, trauma, angst, een negatief zelfbeeld en hechtingsproblemen. Daarbij gaat het niet om zo snel mogelijk ‘loslaten’, maar om begrijpen wat er gebeurt, verwerken wat nog pijn doet en ontdekken wat jij nodig hebt om vrijer verder te kunnen.
Wil je weten wat psychosociale therapie of traumatherapie voor jou kan betekenen? Neem dan contact met mij op voor meer informatie of om een afspraak te maken.
Reactie plaatsen
Reacties