Over psychisch geweld tussen ouders, emotionele onveiligheid en de gevolgen voor je latere relaties.
Niet ieder kind dat opgroeit in een onveilige thuissituatie heeft blauwe plekken. Sommige kinderen leren vooral om stil te zijn. Om aan te voelen wanneer iemand boos wordt. Om geen problemen te veroorzaken en vooral de lieve vrede te bewaren. Ze groeien op in een gezin waarin de spanning soms voelbaar in de lucht hangt. Waar één van de ouders snel boos wordt, de ander zich voortdurend aanpast en iedereen probeert te voorkomen dat de situatie uit de hand loopt.
Misschien wordt er niet geslagen, maar wel geschreeuwd, gedreigd, gekleineerd of geïntimideerd. Misschien durft één van de ouders nauwelijks een eigen mening te geven uit angst voor de reactie van de ander. En de kinderen? Die krijgen vaak veel meer mee dan volwassenen denken.
Tijdens de Week tegen Kindermishandeling, van 16 tot en met 22 november, wil ik aandacht vragen voor een vorm van onveiligheid die lang niet altijd wordt herkend: kinderen die opgroeien met psychisch geweld tussen hun ouders.
Kinderen zijn niet alleen toeschouwers
Wanneer er thuis sprake is van psychische mishandeling tussen ouders, denken volwassenen soms dat de kinderen er weinig last van hebben. De ruzies gaan immers niet over hen. Ze worden zelf niet uitgescholden of bedreigd. Maar kinderen voelen haarfijn aan wanneer het thuis niet veilig is.
Ze merken de spanning aan tafel, de stilte na een ruzie of de angstige blik van een ouder. Ze horen de harde woorden, zien hoe iemand zich terugtrekt en voelen wanneer de sfeer plotseling omslaat. Een kind hoeft niet rechtstreeks het doelwit te zijn om geraakt te worden door psychisch geweld. Sterker nog, het meemaken van huiselijk geweld tussen ouders wordt ook beschouwd als een vorm van kindermishandeling.
Het gevoel van veiligheid dat een kind thuis zou moeten ervaren, komt hierdoor onder druk te staan.
Als aanpassen een manier wordt om je veilig te voelen
Kinderen zijn afhankelijk van hun ouders. Ze hebben behoefte aan liefde, bescherming, voorspelbaarheid en emotionele veiligheid. Wanneer die veiligheid regelmatig wordt verstoord, gaan kinderen manieren ontwikkelen om met de spanning om te gaan. Het ene kind trekt zich terug, het andere wordt boos of opstandig. Sommige kinderen proberen juist alles goed te doen. Ze worden voorzichtig met wat ze zeggen, houden rekening met de stemming van anderen en proberen conflicten te voorkomen.
Zo kan een kind onbewust leren:
Als ik maar lief genoeg ben, wordt niemand boos.
Als ik mijn mening voor me houd, blijft het rustig.
Als ik goed aanvoel wat anderen nodig hebben, voorkom ik problemen.
Wat van buitenaf lijkt op een gemakkelijk en meegaand kind, kan van binnen een kind zijn dat voortdurend alert is. Een kind dat leert om zichzelf aan te passen, omdat dat veiliger voelt dan zichzelf zijn.
Wat gebeurt er als er geen ruimte is voor gevoelens?
Emotionele veiligheid betekent ook dat je als kind verdrietig, boos, bang of teleurgesteld mag zijn. Dat je gevoelens serieus worden genomen en dat je bij je ouders terechtkunt wanneer iets je raakt. Maar wat als emoties thuis vooral irritatie of boosheid oproepen? Wat als verdriet wordt afgekapt, boosheid niet wordt verdragen of moeilijke onderwerpen liever worden vermeden? Dan kun je als kind de boodschap meekrijgen dat jouw gevoelens lastig zijn. Dat je anderen niet moet belasten met wat je bezighoudt.
Je leert misschien om verdriet weg te stoppen, teleurstelling niet te laten merken en je behoeften ondergeschikt te maken aan die van anderen. Niet omdat je geen gevoelens hebt, maar omdat je onvoldoende hebt ervaren dat er ruimte voor is. En dat kan gevolgen hebben voor hoe je later naar jezelf kijkt.
De gevolgen worden soms pas op volwassen leeftijd zichtbaar
Veel volwassenen die zijn opgegroeid in een emotioneel onveilige omgeving, realiseren zich pas veel later welke invloed hun jeugd heeft gehad. Ze kijken misschien terug op een redelijk normale jeugd. Er werd voor hen gezorgd, er was eten op tafel en er waren ook fijne momenten. Dat kan allemaal waar zijn. Maar liefdevolle herinneringen en emotionele onveiligheid kunnen naast elkaar bestaan. Pas wanneer bepaalde problemen steeds opnieuw terugkomen, ontstaat soms de vraag of er een verband is met vroeger.
Bijvoorbeeld wanneer je merkt dat je:
-
moeilijk nee kunt zeggen en voortdurend rekening houdt met anderen;
-
bang bent voor boosheid, kritiek of afwijzing;
-
conflicten vermijdt, ook wanneer iets je werkelijk dwarszit;
-
je eigen gevoelens en behoeften moeilijk kunt herkennen of uitspreken;
-
voortdurend bezig bent met hoe anderen zich voelen;
-
in relaties bang bent om verlaten te worden.
Dit zijn mogelijke gevolgen van opgroeien in emotionele onveiligheid, maar niet iedereen ontwikkelt dezelfde patronen. Ook andere ervaringen en persoonlijke omstandigheden spelen een rol.
Verlatingsangst en jezelf wegcijferen in relaties
Wat je als kind hebt geleerd over liefde, veiligheid en verbondenheid, kan later invloed hebben op je partnerrelaties. Wanneer je vroeger voortdurend rekening moest houden met de emoties van anderen, kan het moeilijk zijn om als volwassene je eigen behoeften uit te spreken.
Je verlangt naar liefde en nabijheid, maar bent tegelijkertijd bang dat de ander afstand neemt wanneer je te veel vraagt. Je zegt dat iets je niet uitmaakt, terwijl dat eigenlijk wel zo is. Je past je aan om teleurstelling te voorkomen. Of je blijft in een situatie die niet helemaal bij je past, omdat je bang bent de ander kwijt te raken. Zo kan er een pijnlijk patroon ontstaan.
Je bent zo bang om de verbinding met een ander te verliezen, dat je steeds een beetje meer de verbinding met jezelf kwijtraakt.
Je hebt geleerd dat aanpassen helpt om relaties goed te houden. Maar een gezonde relatie vraagt niet dat je jezelf voortdurend opzij zet. Er moet ook ruimte zijn voor jouw gevoelens, behoeften en grenzen.
Waarom grenzen stellen onveilig kan voelen
Wanneer je als kind hebt ervaren dat een afwijkende mening of het uiten van gevoelens kon leiden tot boosheid, kan grenzen stellen later veel spanning oproepen. Zelfs wanneer je verstandelijk weet dat je nee mag zeggen, kan je lichaam reageren alsof er gevaar dreigt. Je hart gaat sneller kloppen, je voelt spanning of je begint direct te twijfelen of je niet te moeilijk doet. Dat is niet vreemd wanneer aanpassen jarenlang een manier is geweest om met spanning om te gaan.
Het doorbreken van zulke patronen vraagt tijd. Je mag opnieuw leren dat een verschil van mening niet automatisch tot ruzie hoeft te leiden en dat het uitspreken van je behoeften niet betekent dat je de ander kwijtraakt.
Je mag ruimte innemen. Je mag grenzen hebben. En je hoeft niet verantwoordelijk te zijn voor alle gevoelens van de mensen om je heen.
Het verleden begrijpen zonder erin vast te blijven zitten
Het kan confronterend zijn om anders naar je jeugd te gaan kijken. Misschien ontdek je dat situaties die je vroeger normaal vond, achteraf helemaal niet zo veilig waren. Dat je bepaalde gedragingen bent gaan beschouwen als vanzelfsprekend, omdat je niet anders gewend was.
Dat betekent niet dat je alle mooie herinneringen moet loslaten of je ouders uitsluitend negatief moet beoordelen. Het betekent dat je ruimte maakt voor het hele verhaal. Voor wat fijn was, maar ook voor wat pijnlijk, beangstigend of verwarrend is geweest.
Door beter te begrijpen waar bepaalde reacties en patronen vandaan komen, kun je leren om andere keuzes te maken. Je kunt ontdekken dat je niet langer het kind bent dat de sfeer thuis in de gaten moest houden. Dat je als volwassene je gevoelens mag uitspreken, ook wanneer een ander daar anders over denkt. En dat liefde en verbondenheid niet afhankelijk hoeven te zijn van jezelf voortdurend aanpassen.
Week tegen Kindermishandeling: wat doe jij?
De Week tegen Kindermishandeling vraagt in 2026 aandacht voor de vraag: 'Wat doe jij?' Een belangrijke vraag, want kindermishandeling is niet altijd zichtbaar. Een kind dat stil, gehoorzaam en aangepast is, hoeft niet automatisch een kind te zijn dat zich veilig voelt. Soms heeft dat kind juist geleerd om zo min mogelijk op te vallen. Daarom is het belangrijk om verder te kijken dan alleen zichtbaar lichamelijk geweld.
Maak je je zorgen over een kind dat thuis veel spanning of angst ervaart? Blijf betrokken. Luister zonder oordeel en neem signalen serieus. Je hoeft niet zelf vast te stellen wat er precies aan de hand is om advies te vragen.
Bij zorgen over huiselijk geweld of kindermishandeling kun je contact opnemen met Veilig Thuis via 0800-2000 of via veiligthuis.nl. Dat kan ook anoniem. Want ieder kind verdient een thuis waar het zich veilig voelt. Waar emoties er mogen zijn en waar liefde niet afhankelijk is van hoe goed je je aanpast.
Een kind zou niet hoeven leren op eieren te lopen om zich thuis veilig te voelen.
Herken je de gevolgen van emotionele onveiligheid uit je jeugd?
Misschien merk je als volwassene dat je nog steeds moeite hebt met grenzen stellen, bang bent voor afwijzing of jezelf voortdurend aanpast in relaties. In mijn praktijk Minerva Counseling & Relatietherapie in Breda begeleid ik mensen die vastlopen in patronen die mogelijk samenhangen met hun jeugd, hechting of ingrijpende ervaringen.
Samen onderzoeken we waar deze patronen vandaan komen, welke invloed ze nu nog hebben en hoe je meer ruimte kunt maken voor jezelf, je gevoelens en je behoeften. Want wat je vroeger hebt geleerd om jezelf te beschermen, hoeft niet te bepalen hoe je de rest van je leven met jezelf en anderen omgaat.
Wil je hier meer over weten of een afspraak maken? Neem gerust contact met me op.
Reactie plaatsen
Reacties