Je kunt ontzettend goed zijn in hard werken, problemen oplossen en verantwoordelijkheid nemen. Maar wat als je partner behoefte heeft aan een luisterend oor, een troostend woord of begrip en empathie? Of als je kind gewoon samen met jou wil spelen? Dan heb je soms iets anders nodig dan de vaardigheden waarmee je succesvol bent geworden.

Wat je van huis uit hebt meegekregen

Misschien ben je opgegroeid in een gezin waarin hard werken belangrijk was. Niet zeuren, doorgaan, je verantwoordelijkheid nemen en zorgen dat alles goed geregeld is. Liefde werd niet zozeer uitgesproken, maar vooral getoond door dingen te doen.

Je ouders zorgden dat er eten op tafel stond, dat je een dak boven je hoofd had en dat je niets tekort kwam. Misschien werd er weinig gesproken over gevoelens, verdriet of onzekerheid. Niet omdat die gevoelens er niet waren, maar omdat niemand goed wist hoe je daarover moest praten.

Als kind leer je vooral door te kijken naar wat je ouders doen. Je neemt hun manier van omgaan met problemen, emoties en relaties ongemerkt over. En vaak ontdek je pas veel later hoeveel je eigenlijk op hen lijkt.

Als hard werken je belangrijkste gereedschap wordt

Stel je voor dat je een gereedschapskist hebt waarin maar één stuk gereedschap ligt: een hamer. Met die hamer kun je een heleboel bereiken. Je kunt bouwen, repareren en problemen aanpakken. Je wordt er misschien zelfs bijzonder handig mee. Maar niet iedere situatie vraagt om een hamer.

Soms heb je een schroevendraaier nodig. Of een meetlint. En soms hoef je helemaal niets te repareren, maar alleen aandachtig te kijken naar wat er gebeurt. Zo werkt het ook met gedrag.

Als je hebt geleerd dat je waardering krijgt door hard te werken, kan werken je belangrijkste strategie worden. Voel je spanning? Dan ga je iets doen. Is er een probleem? Dan zoek je onmiddellijk een oplossing. Ben je onzeker? Dan probeer je nog beter je best te doen.

Dat kan je ver brengen in je werk en maatschappelijke leven. Maar in persoonlijke relaties werkt die strategie niet altijd.

Je partner wil misschien niet dat je het probleem oplost, maar dat je begrijpt hoe hij of zij zich voelt. Je kind heeft niet altijd behoefte aan wat je allemaal voor hem regelt, maar vooral aan jouw aandacht.

En dat vraagt om ander gereedschap.

Emotioneel aanwezig zijn is iets anders dan er gewoon zijn

Je kunt iedere avond thuis zijn en toch emotioneel weinig contact maken. Je vraagt of alles geregeld is, hoe het op school gaat, of de boodschappen gedaan zijn en hoe de studie verloopt. Je toont belangstelling voor wat iemand doet, maar vraagt misschien zelden hoe iemand zich werkelijk voelt of wat die ander bezig houdt of moeilijk vindt.

Dat hoeft geen onverschilligheid te zijn. Misschien is dit simpelweg de manier waarop jij betrokkenheid hebt leren tonen. Je helpt, zorgt, organiseert en lost problemen op. Daarmee laat je zien dat iemand belangrijk voor je is. Maar de ander kan ondertussen iets missen.

Een persoonlijk gesprek. Een vraag die verdergaat dan de dagelijkse bezigheden. Het gevoel dat iemand oprecht nieuwsgierig is naar wat er in je omgaat. Hier ontstaat soms een pijnlijk misverstand.

De één denkt: Ik doe toch alles voor ons?

Terwijl de ander denkt: Maar ik mis jou.

Beiden kunnen gelijk hebben vanuit hun eigen beleving.

Wat heeft hechting hiermee te maken?

Binnen de hechtingstheorie kijken we naar de manier waarop je als kind hebt geleerd om verbinding aan te gaan met belangrijke anderen. Werd er naar je geluisterd wanneer je verdrietig was? Mocht je bang of boos zijn? Was er ruimte om te vertellen wat je bezighield? Of werd er vooral verwacht dat je sterk was, zelfstandig werd en doorging? Deze ervaringen kunnen invloed hebben op hoe je later met gevoelens, nabijheid en kwetsbaarheid omgaat. 

Wanneer je weinig hebt geleerd over het uiten en bespreken van emoties, kan het als volwassene lastig zijn om jezelf open te stellen. Misschien vind je praktische gesprekken gemakkelijk, maar voel je ongemak zodra een gesprek persoonlijk wordt. Je weet dan vaak prima wat je moet doen, maar minder goed hoe je gewoon even bij iemand kunt zijn.

Dat betekent overigens niet automatisch dat je onveilig gehecht bent. Onze hechting en ons gedrag worden door veel meer ervaringen beïnvloed dan alleen de opvoeding.

Het betekent wel dat je jeugd een belangrijke plek kan zijn om te onderzoeken waarom bepaalde reacties zo vanzelfsprekend voelen.

Je kunt van je ouders houden en toch iets gemist hebben

Dit vind ik een belangrijk onderscheid. Je hoeft je ouders niet af te wijzen om te erkennen dat je bepaalde dingen hebt gemist. Misschien heb je veel bewondering voor hun doorzettingsvermogen, verantwoordelijkheidsgevoel en alles wat ze hebben opgebouwd. Misschien begrijp je inmiddels ook beter waarom ze waren zoals ze waren.

Ze groeiden zelf op in een andere tijd, met andere verwachtingen. Wellicht hebben zij van hun ouders ook nooit geleerd om gevoelens te bespreken of emotionele nabijheid te tonen.

Begrijpen waar gedrag vandaan komt, betekent niet dat je de gevolgen ervan hoeft te ontkennen.

Je kunt dankbaar zijn voor wat je hebt gekregen en tegelijkertijd verdriet voelen om wat je hebt gemist. Die twee gevoelens kunnen prima naast elkaar bestaan.

Patronen die van generatie op generatie worden doorgegeven

Soms zie je binnen families opvallende overeenkomsten. Een grootouder die altijd hard moest werken om het gezin te onderhouden. Een ouder die dezelfde werkhouding overneemt. En vervolgens een volwassen kind dat merkt dat het zelf ook voortdurend bezig is en zich schuldig gaat voelen als het een weekend 'niets' doet. Zo kunnen gedragspatronen van generatie op generatie worden doorgegeven. Maar er zit ook iets hoopvols in.

Misschien herinner je je dat er een oom was die vroeger wél tijd had om met jou te spelen, samen op pad te gaan of gewoon naar je te luisteren. Dan ontdek je dat er binnen jouw familiegeschiedenis niet alleen voorbeelden zijn van hard werken en doorgaan, maar ook van aandacht, warmte en verbinding.

En misschien kun je juist uit die verschillende voorbeelden kiezen wat jij wilt meenemen. Je hoeft niet alles te herhalen wat je hebt geleerd.

Je kunt het anders doen, zonder iemand anders te worden

Misschien herken je veel van jezelf in je vader of moeder. Je bent net zo gedreven, zelfstandig of verantwoordelijk. Dat zijn waardevolle eigenschappen. Die hoef je niet kwijt te raken. Maar stel dat je daarnaast wilt leren om meer aandacht te hebben voor je partner, je gevoelens gemakkelijker uit te spreken of bewuster tijd door te brengen met je kinderen.

Dan gaat het niet om het afleren van alles wat je bent. Het gaat om het uitbreiden van je mogelijkheden. Je houdt je hamer, maar legt er een paar nieuwe gereedschappen naast.

Zoals leren luisteren zonder onmiddellijk advies te geven of iets op te willen lossen. Vragen hoe iemand zich voelt en werkelijk nieuwsgierig zijn naar het antwoord. Vertellen wat iets met jou doet, ook wanneer dat spannend is. Of je telefoon wegleggen en met volle aandacht aanwezig zijn wanneer je kind iets met je wil ondernemen.

Juist in die kleine momenten ontstaat vaak verbinding.

Waarom jezelf openstellen zo moeilijk kan zijn

Misschien denk je nu: Dat klinkt allemaal mooi, maar ik vind het ontzettend lastig om over mijn gevoelens te praten. Dat is begrijpelijk. Wanneer je jarenlang hebt geleerd om problemen zelfstandig op te lossen, kan jezelf kwetsbaar opstellen bijna tegennatuurlijk voelen.

Je weet misschien niet welke woorden je moet gebruiken. Je bent bang voor de reactie van de ander. Of je vindt het ongemakkelijk om iets te bespreken waar je zelf nog geen oplossing voor hebt. Toch hoef je niet eerst van dat ongemak af te zijn voordat je iets anders kunt proberen.

Verandering ontstaat vaak juist door nieuwe ervaringen op te doen. Je kunt bijvoorbeeld tegen je partner zeggen: 'Ik merk dat ik het lastig vind om hierover te praten, maar ik zou graag willen dat we elkaar wat beter begrijpen.' Je hoeft het niet perfect te doen. Alleen al vertellen dat je iets moeilijk vindt, is een vorm van jezelf openstellen.

En wanneer de ander daar begripvol op reageert, kan dat helpen om emotionele verbinding steeds vertrouwder te laten voelen.

Doorbreek je oude patronen met kleine stappen

Veel mensen denken dat ze eerst precies moeten begrijpen waarom ze doen wat ze doen, voordat ze kunnen veranderen. Inzicht helpt. Maar inzicht alleen verandert je gedrag meestal niet. Je kunt heel goed begrijpen waarom je altijd doorgaat, waarom je gevoelens voor jezelf houdt of waarom je onmiddellijk oplossingen bedenkt. Toch zul je merken dat je in vertrouwde situaties gemakkelijk terugvalt in je oude reacties. Daarom is oefenen zo belangrijk. 

Begin klein. Vraag je partner eens hoe het écht met hem of haar gaat, zonder meteen een oplossing te bedenken. Vertel iets persoonlijks dat je normaal gesproken voor jezelf houdt. Neem bewust de tijd voor je kind, zonder ondertussen met andere zaken bezig te zijn.

En merk op wat er gebeurt. Misschien voelt het eerst onwennig. Misschien reageert de ander anders dan je verwacht. Misschien ontdek je dat nabijheid helemaal niet zo ingewikkeld hoeft te zijn als je altijd dacht.

Met iedere nieuwe ervaring voeg je iets toe aan je gereedschapskist.

Je verleden verklaart veel, maar bepaalt niet je toekomst

Wat je als kind hebt geleerd, kan lang doorwerken in je volwassen leven. In je relatie, je ouderschap, je werk en de manier waarop je met jezelf omgaat. Maar je bent niet veroordeeld om dezelfde patronen te blijven herhalen.

Je kunt waarderen wat je ouders je hebben meegegeven en tegelijkertijd besluiten sommige dingen anders te doen.

Je kunt iemand zijn die hard werkt én tijd maakt voor verbinding.

Je kunt verantwoordelijk zijn én kwetsbaarheid toelaten.

Je kunt sterk zijn én vertellen dat je ergens verdrietig over bent.

Misschien is dat wel een van de mooiste vormen van persoonlijke ontwikkeling: ontdekken dat je niet hoeft te kiezen tussen wie je bent geworden en wie je graag wilt zijn.

Je hoeft je oude gereedschap niet weg te gooien. Je mag leren wanneer je iets anders nodig hebt.

Hulp bij het doorbreken van oude patronen

Herken je dat je moeite hebt met gevoelens uiten, emotionele verbinding of het doorbreken van patronen uit je opvoeding? Misschien merk je dat dit invloed heeft op je relatie, je zelfbeeld of de manier waarop je met je kinderen omgaat.

In mijn praktijk Minerva Therapie Breda help ik je om te begrijpen waar jouw gedrag vandaan komt en hoe je stap voor stap nieuwe manieren kunt ontwikkelen om met jezelf en anderen om te gaan. Daarbij kijken we niet alleen naar wat je hebt meegemaakt, maar vooral ook naar wat jij nu nodig hebt en wat je wilt veranderen.

Voor meer informatie of een afspraak, neem dan contact met mij op.