Je neemt jezelf voor om niet meer naar andere mannen te kijken. Niet meer eindeloos porno te kijken. Niet meer op zoek te gaan naar seksuele aandacht op internet of in chatboxen. Niet meer vreemd te gaan of slippertjes te hebben. Niet meer dat ene patroon te herhalen waarvan je inmiddels heel goed weet dat het jou of je relatie beschadigt. En toch gebeurt het opnieuw.
Dan ligt schaamte al snel op de loer. Waarom doe ik dit toch? Wat is er mis met mij? Waarom kan ik hier niet gewoon mee stoppen? Maar misschien is er een andere vraag die veel interessanter is: Wat probeert dit gedrag je eigenlijk te vertellen?
Dat is een van de centrale ideeën uit het werk van de Amerikaanse therapeut Jay Stringer. Hij kijkt naar ongewenst seksueel gedrag niet alleen als iets wat moet stoppen, maar ook als gedrag dat informatie kan bevatten over je emoties, je relaties en je levensgeschiedenis. Seksuele problemen in de relatie kunnen behoorlijk opspelen en je relatie verwoesten.
Gedrag ontstaat meestal niet zomaar
Mensen ontwikkelen allerlei manieren om met spanning, onzekerheid, verdriet, eenzaamheid of een gevoel van tekort om te gaan. De één gaat harder werken. Een ander trekt zich terug. Sommige mensen gaan eten, drinken, scrollen of gamen. En seksualiteit kan óók zo'n functie krijgen. Seksuele fantasieën, porno, flirten, vreemdgaan of steeds opnieuw bevestiging zoeken bij aantrekkelijke anderen kunnen tijdelijk iets opleveren: spanning, ontsnapping, troost, vrijheid, controle of het gevoel begeerd te worden.
Dat betekent niet dat ieder seksueel verlangen een psychologisch probleem is. Seksualiteit hoort gewoon bij het menselijk leven. Het wordt vooral interessant wanneer je merkt: Ik wil dit eigenlijk niet, maar toch blijf ik het doen. Dan kan het helpen om niet alleen naar het gedrag zelf te kijken, maar naar wat eraan voorafgaat.
Wat gebeurt er vlak vóór het gedrag?
Stel dat je merkt dat je veel naar andere vrouwen of mannen kijkt. De voor de hand liggende verklaring is: ik vind die persoon aantrekkelijk. Dat kan natuurlijk gewoon zo zijn maar soms is er meer aan de hand.
Misschien gebeurt het vooral wanneer je je afgewezen voelt. Of wanneer je ruzie hebt gehad met je partner. Misschien doe je het vaker wanneer je moe bent, gestrest bent of je verveelt. Of misschien geeft de aandacht van een aantrekkelijke ander je heel even het gevoel:
Ik doe ertoe.
Ik ben nog aantrekkelijk.
Ik word gezien.
Ik ben vrij.
Dat maakt het gedrag niet automatisch goed of onschuldig. Maar het helpt wel om te begrijpen waarom alleen tegen jezelf zeggen “ik mag dit niet meer doen” vaak onvoldoende werkt.
Seksualiteit kan een manier worden om gevoelens te reguleren
Een belangrijk inzicht is dat seksueel gedrag soms een vorm van emotieregulatie wordt.
Je voelt spanning en zoekt prikkeling.
Je voelt je alleen en zoekt verbinding.
Je voelt je onzeker en zoekt bevestiging.
Je voelt je machteloos en zoekt controle.
Je voelt je leeg en zoekt opwinding.
Voor even werkt dat vaak ook. Je aandacht verschuift. Je voelt iets anders. Je krijgt een kleine beloning. Maar zodra dat effect weg is, komt de oorspronkelijke emotie terug. Soms aangevuld met schuldgevoel of schaamte.
Zo kan een cirkel ontstaan: spanning → seksueel gedrag → tijdelijke opluchting → schaamte → nieuwe spanning.
Wanneer je alleen probeert het gedrag aan het einde van deze cirkel te stoppen, mis je wat er aan het begin gebeurt.
Je jeugd kan invloed hebben op hoe je later verbinding zoekt
Ook ervaringen uit je jeugd kunnen meespelen. Niet omdat er automatisch een rechte lijn loopt van een moeilijke jeugd naar seksueel probleemgedrag. Zo eenvoudig werkt een mens gelukkig niet. Maar hoe je vroeger verbinding, aandacht en veiligheid hebt ervaren, kan wel invloed hebben op hoe je later met intimiteit omgaat.
Wanneer je bijvoorbeeld weinig emotionele aandacht kreeg, kun je als volwassene extra gevoelig worden voor bevestiging.
Wanneer je hebt geleerd dat je vooral gewaardeerd werd wanneer je presteerde, aantrekkelijk was of iets voor een ander deed, kan aandacht van anderen veel betekenis krijgen.
Wanneer nabijheid vroeger onveilig, onvoorspelbaar of verstikkend voelde, kun je als volwassene tegelijkertijd sterk naar verbinding verlangen én ervoor terugschrikken wanneer iemand echt dichtbij komt.
Juist seksuele fantasie of aandacht op afstand kan dan aantrekkelijk zijn. Daar kun je verlangen ervaren zonder je volledig kwetsbaar te hoeven maken.
Waarom juist díe persoon, fantasie of situatie?
Nog interessanter wordt het wanneer je niet alleen kijkt naar dát je bepaald gedrag vertoont, maar ook naar de specifieke vorm ervan.
Waarom trekt juist een bepaald type persoon je aandacht?
Waarom komt een bepaalde fantasie steeds terug?
Waarom is juist het idee van veroveren, bekeken worden, geheimhouding, macht, beschikbaarheid of afstand aantrekkelijk?
Dat betekent niet dat iedere seksuele voorkeur verklaard moet worden vanuit trauma of jeugd. Wanneer een bepaald patroon veel ruimte inneemt of problemen veroorzaakt, kan nieuwsgierigheid waardevol zijn. Niet om jezelf te veroordelen of voor jezelf te schamen, maar om jezelf beter te leren begrijpen.
Schaamte helpt meestal minder dan je denkt
Wanneer mensen gedrag vertonen waar ze zich voor schamen, wordt de innerlijke toon vaak streng:
Wat ben ik toch slecht.
Wat is er mis met mij?
Ik ben vies.
Maar schaamte zorgt er vaak juist voor dat je weg wilt van jezelf. En precies dat weg willen voelen kan het gedrag opnieuw versterken. Verantwoordelijkheid nemen klinkt anders.
Niet: Ik bén verkeerd.
Maar: Ik doe iets wat gevolgen heeft. Ik wil begrijpen waarom ik dit doe en ik wil leren andere keuzes te maken.
Dat verschil is belangrijk. Je hoeft gedrag niet goed te praten om zonder zelfhaat naar jezelf te kunnen kijken.
Begrijpen is geen excuus
Dit is misschien wel het belangrijkste onderscheid. Begrijpen waarom je iets doet, betekent niet dat het gedrag daarmee gerechtvaardigd is. Wanneer je de grens van je partner overschrijdt, vreemdgaat, liegt of afspraken schendt, blijf je verantwoordelijk voor je gedrag.
Je jeugd is geen vrijbrief.
Je hechtingsstijl is geen vrijbrief.
Je trauma is geen vrijbrief.
Maar inzicht kan je wel helpen om werkelijk iets te veranderen want wanneer je begrijpt wat je probeert te krijgen of te vermijden, kun je zoeken naar gezondere manieren om daarmee om te gaan.
Van stoppen met gedrag naar worden wie je wilt zijn
Daarmee verandert uiteindelijk ook de therapeutische vraag.
Niet alleen: Hoe zorg ik dat ik dit nooit meer doe?
Maar: Wie wil ik eigenlijk zijn in mijn relaties?
Wil je betrouwbaar zijn?
Wil je grenzen leren respecteren?
Wil je beter leren omgaan met afwijzing?
Wil je intimiteit leren verdragen zonder weg te vluchten?
Wil je leren voelen wat je nodig hebt en dat op een gezonde manier leren uitspreken?
Wil je iemand worden die werkelijk aanwezig kan blijven wanneer een gesprek ongemakkelijk wordt?
Dat is een veel groter doel dan alleen gedragscontrole.
Een veilige relatie vraagt om twee dingen
In gezonde relaties zijn twee vaardigheden belangrijk: kunnen afstemmen op de ander én jezelf kunnen begrenzen.
Afstemmen betekent dat je kunt luisteren en proberen te begrijpen wat iets met de ander doet.
Begrenzen betekent dat je tegelijkertijd verantwoordelijkheid blijft nemen voor je eigen gevoelens, behoeften en gedrag.
Je partner hoeft jouw onzekerheid niet voortdurend op te lossen. Maar jij hoeft jezelf ook niet weg te cijferen om je partner gelukkig te houden.
Veilige verbinding ontstaat wanneer beide mensen zichzelf kunnen blijven én werkelijk belangstelling houden voor de binnenwereld van de ander.
Nieuwsgierigheid kan het begin zijn van verandering
Wanneer je worstelt met seksueel gedrag waar je zelf last van hebt, kan het daarom helpen om jezelf eens andere vragen te stellen.
Niet alleen: Hoe kom ik hiervan af?
Maar ook:
Wanneer gebeurt het vooral?
Wat voel ik vlak daarvoor?
Wat levert het mij op?
Waar heb ik eigenlijk behoefte aan?
Waar herken ik dit gevoel nog meer van?
Wat zou ik moeten leren zodat ik dit niet meer nodig heb?
Daar begint vaak veel meer verandering dan bij jezelf simpelweg streng toespreken.
Soms kun je deze vragen zelf onderzoeken. Maar wanneer seksuele patronen hardnekkig zijn, relaties beschadigen of sterk samenhangen met trauma, dwangmatig gedrag, grensoverschrijding of specifieke seksuele problematiek, kan begeleiding door een therapeut of seksuoloog verstandig zijn.
Wil je onderzoeken welke patronen in jouw relaties, hechting of levensgeschiedenis steeds opnieuw terugkomen? Neem gerust contact op met Minerva Counseling & Relatietherapie in Breda voor meer informatie of het maken van een afspraak.
Interessante boekentip: Unwanted: How Sexual Brokenness Reveals Our Way to Healing
Reactie plaatsen
Reacties