De verborgen relatie tussen wantrouwen en zelfvertrouwen

Misschien ben je niet alleen het vertrouwen in anderen kwijtgeraakt, maar ook het vertrouwen in jezelf. En juist daar ligt vaak een belangrijke sleutel om weer meer rust en grip op je leven te krijgen.

Je hebt anderen vaak het voordeel van de twijfel gegeven. Je geloofde in hun goede bedoelingen, vertrouwde op hun beloftes en ging ervan uit dat mensen eerlijk tegen je waren. Totdat je keer op keer werd teleurgesteld. Beloftes werden niet nagekomen, mensen bleken andere bedoelingen te hebben of je ontdekte dat iemand misbruik had gemaakt van je vertrouwen.

Langzaam veranderde er iets. Waar je vroeger gemakkelijk vertrouwen gaf, ben je nu voorzichtig geworden. Je stelt vragen bij de bedoelingen van anderen, bent sneller achterdochtig en probeert situaties zoveel mogelijk onder controle te houden. Misschien denk je: ‘Ik vertrouw mensen gewoon niet meer. Daar heb ik inmiddels genoeg redenen voor.’ En misschien heb je die redenen ook. Toch kan er onder dat wantrouwen nog iets anders schuilgaan. Iets waar je minder snel bij stilstaat.

Want soms vertrouw je anderen niet meer, omdat je diep vanbinnen ook niet vertrouwt op je eigen vermogen om jezelf te beschermen.

Hoe ontstaat wantrouwen in anderen?

Vertrouwen is een belangrijk onderdeel van onze relaties. Het geeft je het gevoel dat je veilig bent bij anderen, dat je op iemand kunt rekenen en dat je niet voortdurend op je hoede hoeft te zijn.

Wanneer dat vertrouwen wordt beschadigd, kan dit veel invloed hebben op hoe je naar andere mensen kijkt.

Denk bijvoorbeeld aan situaties waarin:

• Iemand je iets beloofde, maar zijn belofte niet nakwam.

• Je werd voorgelogen, bedrogen of financieel benadeeld.

• Iemand misbruik maakte van je behulpzaamheid of goedheid.

• Je gevoelens of grenzen niet serieus werden genomen.

• Je afhankelijk was van iemand die niet betrouwbaar bleek.

Eén ingrijpende ervaring kan al voldoende zijn om je vertrouwen te beschadigen. Maar wanneer dit vaker gebeurt, kan er een diepgewortelde overtuiging ontstaan: ‘Mensen zijn niet te vertrouwen.’

Je wordt alerter op signalen van oneerlijkheid. Je probeert vooruit te denken, risico's te vermijden en te voorkomen dat iemand je opnieuw kwetst. Dat is begrijpelijk. Wantrouwen kan een manier zijn om jezelf te beschermen tegen nieuwe teleurstellingen. Maar wat gebeurt er wanneer die bescherming je steeds meer in de weg gaat zitten?

Wat als je niet alleen anderen, maar ook jezelf niet vertrouwt?

Er is een verschil tussen vertrouwen hebben in de goede bedoelingen van anderen en vertrouwen hebben in je eigen vermogen om met moeilijke situaties om te gaan.

Stel je voor dat iemand je een aantrekkelijk voorstel doet. Je wilt graag geloven dat het goed zit. Toch voel je ergens twijfel. 

Je stelt geen kritische vragen, omdat je bang bent de ander voor het hoofd te stoten. Je vraagt niet om duidelijke afspraken, omdat je niet lastig wilt zijn. En wanneer iets niet goed voelt, praat je dat gevoel weg.

Pas achteraf ontdek je dat je beter naar jezelf had kunnen luisteren.

Misschien voel je je vervolgens boos op de ander. Maar er kan ook boosheid op jezelf ontstaan.

‘Waarom heb ik dit weer laten gebeuren?’

‘Waarom heb ik niet beter opgelet?’

‘Waarom ben ik niet voor mezelf opgekomen?’

Het vertrouwen in anderen raakt beschadigd, maar tegelijkertijd groeit de twijfel aan jezelf.

Je vertrouwt er niet meer op dat je gevaarlijke situaties tijdig herkent, goede beslissingen neemt of voldoende voor jezelf kunt opkomen.

Het probleem is dan niet alleen dat je bang bent dat anderen over je grenzen gaan. Je bent ook bang dat je zelf niet in staat zult zijn om die grenzen te bewaken.

En dat kan een diep gevoel van onveiligheid veroorzaken.

De invloed van je jeugd: heb je geleerd om voor jezelf op te komen?

Hoe je omgaat met vertrouwen, grenzen en conflicten, wordt voor een deel gevormd door je ervaringen in je jeugd.

Misschien groeide je op in een gezin waarin je vooral leerde om rekening te houden met anderen. Waarin gehoorzaamheid belangrijk was, tegenspreken niet werd gewaardeerd of je gevoelens weinig ruimte kregen.

Je leerde bijvoorbeeld:

• Dat je geen ruzie moest maken.

• Dat je anderen niet mocht teleurstellen.

• Dat je beter kon zwijgen dan voor jezelf opkomen.

• Dat je je eigen behoeften opzij moest zetten.

• Dat je moest vertrouwen op wat volwassenen zeiden, ook wanneer hun gedrag iets anders liet zien.

Als kind ben je afhankelijk van de volwassenen om je heen. Je past je aan om de relatie goed te houden en conflicten te voorkomen. Wat je destijds hielp, kan op volwassen leeftijd een valkuil worden. Misschien ben je iemand geworden die gemakkelijk toegeeft, moeite heeft met nee zeggen of pas merkt dat een grens is overschreden wanneer je al veel te lang over je eigen gevoelens heen bent gestapt.

Je wilt anderen graag vertrouwen, maar hebt onvoldoende geleerd hoe je jezelf kunt beschermen wanneer dat vertrouwen niet terecht blijkt. Dat betekent niet dat je zwak of naïef bent. Het betekent dat je bepaalde vaardigheden mogelijk onvoldoende hebt kunnen ontwikkelen. En die kun je alsnog leren.

Van aanpassen naar boos worden: wanneer grenzen te lang worden genegeerd

Mensen die moeite hebben met assertiviteit, herkennen vaak een bepaald patroon. Je voelt dat iets niet klopt, maar zegt er niets van. Je wilt geen discussie, bent bang voor afwijzing of twijfelt of je wel het recht hebt om er iets van te vinden. Dus slik je je irritatie in. De volgende keer gebeurt hetzelfde. Opnieuw pas je je aan. Je probeert begripvol te blijven en vertelt jezelf dat het misschien wel meevalt.

Maar ondertussen bouwt de spanning zich op. Totdat je op een bepaald moment ontploft. Je reageert veel heftiger dan je eigenlijk wilt. Misschien zeg je dingen waar je later spijt van hebt. Of je trekt je volledig terug en besluit dat je voortaan niemand meer vertrouwt. Zo ontstaat een patroon waarin je afwisselend te veel accepteert en vervolgens heel sterk reageert.

Het probleem zit niet in het feit dat je boos wordt. Boosheid kan juist een belangrijk signaal zijn dat een grens is overschreden. Het probleem is dat je die grens vaak pas aangeeft wanneer je er al ver overheen bent gegaan.

Gezond assertief gedrag betekent dat je niet hoeft te wachten tot je boos genoeg bent om voor jezelf op te komen.

Je mag ook rustig, duidelijk en op tijd aangeven wat je wel en niet wilt.

Waarom controle en wantrouwen vaak samengaan

Wanneer je in het verleden herhaaldelijk bent teleurgesteld, kun je proberen nieuwe pijn te voorkomen door zoveel mogelijk controle te houden. Je wilt precies weten wat iemand bedoelt. Je controleert afspraken, zoekt naar tegenstrijdigheden en probeert mogelijke problemen vroegtijdig te ontdekken. Misschien merk je dat je veel piekert over wat anderen werkelijk denken of van plan zijn.

Controle geeft dan tijdelijk een gevoel van veiligheid. Toch is er een probleem: je kunt nooit volledige controle hebben over het gedrag van andere mensen. Je kunt niet voorkomen dat iemand liegt, een belofte verbreekt of een verkeerde beslissing neemt.

En wanneer je veiligheid volledig afhankelijk wordt van wat anderen doen, blijf je kwetsbaar. Daarom is het belangrijk om een ander soort vertrouwen te ontwikkelen. Niet het vertrouwen dat anderen je nooit meer zullen teleurstellen, maar het vertrouwen dat jij beter met teleurstellingen kunt omgaan. Dat je signalen serieus neemt, vragen durft te stellen, grenzen kunt aangeven en zo nodig afstand kunt nemen. Daarmee verschuift de aandacht van controle over anderen naar grip op je eigen keuzes en gedrag.

Zelfvertrouwen betekent niet dat je nooit meer fouten maakt

Bij zelfvertrouwen denken we vaak aan iemand die stevig in zijn schoenen staat, gemakkelijk beslissingen neemt en precies weet wat hij wil. Maar werkelijk zelfvertrouwen betekent niet dat je altijd de juiste keuze maakt. Het betekent ook niet dat je nooit meer iemand verkeerd inschat. Zelfvertrouwen gaat juist over het besef dat je met moeilijke situaties kunt omgaan, ook wanneer dingen anders lopen dan je had gehoopt.

Je hoeft niet alles van tevoren te weten. Je hoeft niet iedereen te kunnen doorgronden. En je hoeft jezelf niet voortdurend te verwijten dat je ooit iemand hebt vertrouwd die dat vertrouwen niet waard bleek. Je kunt leren om onderscheid te maken tussen jouw verantwoordelijkheid en die van de ander.

Als iemand tegen je liegt, is die persoon verantwoordelijk voor zijn oneerlijkheid. Jouw verantwoordelijkheid ligt bij hoe je met de situatie omgaat, welke grenzen je stelt en welke keuzes je vervolgens maakt. Dat onderscheid is belangrijk. Want wanneer je jezelf verantwoordelijk houdt voor het gedrag van anderen, kun je blijven hangen in schuldgevoelens, schaamte en zelfverwijt. Terwijl je juist vertrouwen wilt ontwikkelen in je eigen vermogen om goed voor jezelf te zorgen.

Hoe doorbreek je het patroon van wantrouwen?

Het herstellen van vertrouwen begint niet met jezelf dwingen om anderen opnieuw te geloven. Vertrouwen moet kunnen groeien en verdient een realistische basis. Je kunt wel leren om anders met wantrouwen om te gaan.

1. Onderzoek waar je wantrouwen vandaan komt

Sta eens stil bij de ervaringen die je vertrouwen hebben beschadigd.

Zijn er bepaalde situaties die je steeds opnieuw meemaakt? Herken je een patroon waarin je anderen veel ruimte geeft en je eigen grenzen pas achteraf opmerkt?

Probeer daarbij nieuwsgierig naar jezelf te kijken, zonder jezelf te veroordelen.

2. Leer luisteren naar je eigen gevoel

Misschien heb je geleerd om je twijfels weg te drukken of je gevoel niet serieus te nemen.

Oefen ermee om stil te staan bij wat je ervaart.

Voelt een situatie prettig? Twijfel je? Heb je behoefte aan meer informatie of duidelijkheid?

Je gevoel hoeft niet altijd gelijk te hebben, maar het verdient wel aandacht.

3. Oefen met assertiviteit en grenzen stellen

Je hoeft niet meteen grote confrontaties aan te gaan.

Begin klein. Zeg bijvoorbeeld: ‘Ik wil hier eerst even over nadenken.’

Of: ‘Ik vind het belangrijk dat we hierover duidelijke afspraken maken.’

Je mag vragen stellen, tijd nemen en nee zeggen zonder je daarvoor uitgebreid te hoeven verantwoorden.

4. Maak onderscheid tussen vertrouwen en zekerheid

Iemand vertrouwen betekent niet dat je blind hoeft te geloven wat diegene zegt.

Je kunt vertrouwen combineren met gezonde voorzichtigheid.

Bij belangrijke financiële of zakelijke beslissingen is het bijvoorbeeld heel normaal om afspraken schriftelijk vast te leggen.

Dat is geen teken van wantrouwen, maar van verantwoordelijkheid nemen voor jezelf.

5. Ontwikkel vertrouwen in je eigen veerkracht

Vraag jezelf niet alleen af: ‘Kan ik deze persoon vertrouwen?’

Maar ook: ‘Vertrouw ik erop dat ik voor mezelf kan opkomen wanneer dat nodig is?’

Dat is een wezenlijk andere vraag.

Want hoe meer vertrouwen je ontwikkelt in je eigen mogelijkheden, hoe minder je afhankelijk wordt van de garantie dat anderen zich altijd betrouwbaar gedragen.

Hoe EMDR en schematherapie kunnen helpen bij diepgeworteld wantrouwen

Soms zit wantrouwen zo diep dat alleen begrijpen waar het vandaan komt onvoldoende is.

Je weet misschien verstandelijk dat niet iedereen onbetrouwbaar is, maar gevoelsmatig blijf je voortdurend op je hoede.

Dat kan te maken hebben met eerdere pijnlijke ervaringen die nog steeds sterke emoties oproepen.

Met EMDR-therapie kunnen herinneringen worden verwerkt die gepaard gaan met bijvoorbeeld angst, boosheid, machteloosheid of het gevoel bedrogen te zijn. Wanneer de emotionele lading van deze ervaringen afneemt, kan er meer ruimte ontstaan om anders naar jezelf en anderen te kijken.

Schematherapie kan helpen om terugkerende patronen te herkennen die vaak al vroeg in je leven zijn ontstaan. Denk aan de verwachting dat anderen misbruik van je zullen maken, de neiging om jezelf weg te cijferen of de overtuiging dat je onvoldoende voor jezelf kunt opkomen.

Door deze patronen te begrijpen en ander gedrag te oefenen, kun je stap voor stap meer vertrouwen ontwikkelen in je eigen mogelijkheden.

Welke therapievorm passend is, hangt af van je persoonlijke ervaringen en klachten.

De belangrijkste verandering: van ‘Ik kan niemand vertrouwen’ naar ‘Ik kan op mezelf vertrouwen’

Misschien is dit wel de belangrijkste stap in het herstellen van vertrouwen. Niet proberen om een wereld te creëren waarin niemand je ooit meer kan teleurstellen. Maar ontdekken dat je jezelf kunt vertrouwen, ook in een wereld waarin mensen soms onbetrouwbaar zijn.

Dat je niet alles hoeft te accepteren om de relatie goed te houden. Dat je vragen mag stellen, grenzen mag aangeven en mag kiezen voor wat goed is voor jou. En dat je een verkeerde inschatting kunt maken zonder daardoor meteen aan jezelf te hoeven twijfelen.

Je hoeft niet iedereen te vertrouwen om je veilig te kunnen voelen. Je mag leren vertrouwen op jezelf.

Dat geeft een andere vorm van rust. Niet omdat je alles onder controle hebt, maar omdat je steeds beter weet dat je voor jezelf kunt zorgen.

Hulp bij wantrouwen, onzekerheid en grenzen stellen in Breda

Herken je dat je moeite hebt om anderen te vertrouwen? Ben je vaak op je hoede, bang om opnieuw gekwetst te worden of vind je het lastig om voor jezelf op te komen?

Bij Minerva Counseling & Relatietherapie in Breda help ik je om inzicht te krijgen in de ervaringen en patronen die jouw wantrouwen hebben gevormd. Samen onderzoeken we hoe je je grenzen beter kunt bewaken, meer zelfvertrouwen kunt ontwikkelen en weer met meer rust en vertrouwen in je relaties kunt staan.

Afhankelijk van je hulpvraag kunnen we daarbij onder andere gebruikmaken van EMDR, schematherapeutische technieken en andere passende behandelmethoden.

Wil je onderzoeken hoe je het vertrouwen in jezelf kunt versterken? Neem gerust contact met me op voor meer informatie of om een afspraak te maken.