Als de angst om iemand kwijt te raken groter wordt dan de ruimte voor jezelf

Je wilt graag dat je relatie goed blijft. Dus houd je rekening met de ander, slik je soms je gevoelens in en zeg je niet altijd wat je werkelijk denkt. Je wilt niet moeilijk doen, geen ruzie veroorzaken en vooral voorkomen dat de ander afstand neemt. Maar ongemerkt gebeurt er iets anders: terwijl je steeds harder je best doet om de relatie goed te houden, raak je langzaam het contact met jezelf kwijt.

Jezelf wegcijferen in een relatie gebeurt meestal niet van de ene op de andere dag. Het begint vaak met kleine aanpassingen. Je zegt dat je iets niet erg vindt, terwijl het je eigenlijk wel raakt. Je vraagt niet om aandacht omdat je bang bent dat je te veel verlangt. Of je houdt je behoeften voor jezelf, omdat je niet weet hoe je partner zal reageren.

Misschien herken je dit en vraag je je af waarom je steeds opnieuw in dit patroon terechtkomt. Waarom vind je het zo moeilijk om voor jezelf op te komen, juist bij iemand van wie je houdt?

Het antwoord heeft vaak te maken met je zelfvertrouwen, eerdere ervaringen en de manier waarop je hebt geleerd om met nabijheid, afwijzing en onzekerheid om te gaan.

Waarom cijfer je jezelf weg in een relatie?

Er is niets mis met rekening houden met je partner. In een gezonde relatie geef je elkaar ruimte, zoek je naar oplossingen en doe je soms concessies. Maar er is een belangrijk verschil tussen rekening houden met elkaar en jezelf voortdurend aanpassen. Wanneer je jezelf wegcijfert, worden de gevoelens en behoeften van je partner steeds belangrijker dan die van jezelf.

Je merkt bijvoorbeeld dat je:

• Vaak toegeeft om conflicten te voorkomen.

• Moeite hebt om je grenzen aan te geven.

• Je verantwoordelijk voelt voor de stemming van je partner.

• Bang bent dat je partner je lastig, veeleisend of moeilijk vindt.

• Je eigen wensen uitstelt of helemaal niet meer uitspreekt.

• Veel nadenkt over wat je partner bedoelt, voelt of van je verwacht.

• Je soms eenzaam voelt binnen je relatie, ondanks dat je samen bent.

Aan de buitenkant lijkt het misschien alsof je heel flexibel en begripvol bent. Vanbinnen kun je ondertussen veel spanning ervaren. Want als je voortdurend bezig bent met wat de ander nodig heeft, wie houdt er dan nog rekening met jou?

Als verlatingsangst je gedrag bepaalt

Achter jezelf wegcijferen zit regelmatig een diepere angst: de angst om verlaten of afgewezen te worden. Verlatingsangst betekent niet altijd dat je voortdurend bang bent dat je partner letterlijk vertrekt. Het kan zich ook veel subtieler uiten. Misschien ben je bang dat je partner minder van je gaat houden wanneer je een andere mening hebt. Dat je minder aantrekkelijk wordt wanneer je te veel aandacht vraagt. Of dat je partner zich terugtrekt wanneer je verdrietig, boos of teleurgesteld bent.

Daardoor ga je proberen de relatie veilig te houden door vooral niets verkeerd te doen. Je wordt voorzichtig met wat je zegt, past je gedrag aan en probeert mogelijke spanningen voor te zijn.

Het lastige is dat deze manier van omgaan met je angst op korte termijn geruststelling kan geven. Door niets te zeggen, voorkom je misschien een moeilijk gesprek. Maar op langere termijn kan het je onzekerheid juist versterken. Je leert namelijk niet dat je ook met je eigen behoeften, gevoelens en grenzen welkom kunt zijn in de relatie.

En zo ontstaat een pijnlijke tegenstelling: uit angst om de ander kwijt te raken, raak je steeds een stukje van jezelf kwijt.

Wat heeft jezelf wegcijferen met je hechting te maken?

De manier waarop je relaties aangaat, wordt mede beïnvloed door je hechtingservaringen. Al vroeg in je leven leer je hoe veilig het is om afhankelijk te zijn van anderen, steun te vragen en je gevoelens te laten zien.

Wanneer je bent opgegroeid in een omgeving waarin liefde, aandacht of emotionele beschikbaarheid niet altijd vanzelfsprekend waren, kun je bepaalde overtuigingen ontwikkelen.

Bijvoorbeeld:

Ik moet me aanpassen om liefde te krijgen.

Als ik voor mezelf opkom, ontstaat er ruzie.

Mijn gevoelens zijn minder belangrijk dan die van anderen.

Als iemand boos op me is, betekent dat misschien dat ik word afgewezen.

Deze overtuigingen hoeven niet bewust aanwezig te zijn. Toch kunnen ze veel invloed hebben op je gedrag in volwassen relaties.

Misschien heb je als kind geleerd om de sfeer thuis goed aan te voelen. Je wist precies wanneer je beter stil kon zijn, wanneer je moest helpen of wanneer je je eigen emoties beter voor jezelf kon houden.

Wat je toen hielp om met een moeilijke situatie om te gaan, kan later een automatisch patroon worden. Je blijft je aanpassen, ook wanneer dat eigenlijk niet meer nodig is.

Dit zien we regelmatig bij mensen met een angstige hechtingsstijl, maar jezelf wegcijferen kan ook voorkomen bij andere hechtingspatronen. Je hechtingsstijl is bovendien geen vaststaand etiket. Nieuwe ervaringen en veilige relaties kunnen helpen om andere manieren van omgaan met nabijheid en onzekerheid te ontwikkelen.

Pleasen is vaak een vorm van zelfbescherming

Mensen die veel pleasen, krijgen regelmatig te horen dat ze gewoon wat assertiever moeten worden. Maar als het zo eenvoudig was, had je dat waarschijnlijk allang gedaan.

Wanneer je gewend bent om jezelf aan te passen, voelt voor jezelf opkomen niet altijd als iets positiefs. Het kan juist spanning, angst of schuldgevoel oproepen. Je verstand weet misschien best dat je iets mag vragen of dat je ergens nee tegen mag zeggen. Maar van binnen voelt dat niet vanzelfsprekend veilig. Je hebt als het ware een innerlijke beschermer ontwikkeld die je probeert te behoeden voor afwijzing, conflicten of verlies.

Die beschermer zegt bijvoorbeeld:

Zeg maar niets, straks wordt de ander boos.

Doe niet zo moeilijk, het valt allemaal wel mee.

Pas je maar aan, dan blijft het tenminste gezellig.

Het bijzondere is dat deze beschermende reacties meestal ooit een functie hebben gehad. Ze hebben je geholpen om met spanning of onzekerheid om te gaan. Maar wat je vroeger beschermde, kan je nu juist beperken. Je hoeft die beschermende kant van jezelf daarom niet te bestrijden. Het helpt vaak meer om te begrijpen waar die vandaan komt en te ontdekken dat je inmiddels andere mogelijkheden hebt.

Waarom jezelf aanpassen je zelfvertrouwen kan ondermijnen

Zelfvertrouwen gaat niet alleen over positief denken over jezelf. Het gaat ook over de ervaring dat je op jezelf kunt vertrouwen. Dat je je gevoelens serieus neemt. Dat je keuzes kunt maken. Dat je mag aangeven wat je nodig hebt, ook wanneer iemand anders daar anders over denkt. Wanneer je jezelf voortdurend wegcijfert, geef je jezelf onbedoeld een andere boodschap:

Wat ik voel, is blijkbaar minder belangrijk.

Mijn grenzen doen er pas toe als de ander ze begrijpt.

Ik kan beter op de ander vertrouwen dan op mijn eigen gevoel.

Daardoor kun je steeds meer gaan twijfelen aan jezelf. Je vraagt je af of je niet overdrijft, of je verwachtingen wel redelijk zijn en of je überhaupt iets mag verlangen van een relatie. En hoe meer je aan jezelf twijfelt, hoe sterker de neiging kan worden om bevestiging bij je partner te zoeken. Zo kunnen onzekerheid, verlatingsangst en jezelf wegcijferen elkaar versterken.

Een gezonde relatie betekent niet dat je nooit iemand teleurstelt

Een belangrijke stap in het doorbreken van dit patroon is ontdekken dat je niet verantwoordelijk bent voor alle gevoelens van je partner.

Je mag rekening houden met iemand zonder jezelf voortdurend aan te passen.

Je mag een andere mening hebben.

Je mag aangeven dat iets je verdriet doet.

Je mag zeggen dat je ergens behoefte aan hebt.

En je mag een grens stellen, ook als je partner daar niet blij mee is.

Dat laatste is voor veel mensen lastig want wanneer je gewend bent om de relatie veilig te houden door conflicten te vermijden, kan de teleurstelling van de ander voelen als een bedreiging voor jullie verbinding. Maar teleurstelling is niet hetzelfde als afwijzing. Een meningsverschil betekent niet automatisch dat de relatie in gevaar is.

Een gezonde relatie is niet een relatie waarin niemand ooit teleurgesteld raakt, maar een relatie waarin beide partners zichzelf kunnen blijven, ook wanneer hun behoeften verschillen.

Dat vraagt om wederzijds respect en de bereidheid om naar elkaar te luisteren.

Daarbij is het belangrijk om onderscheid te maken tussen de angst voor een negatieve reactie en een situatie waarin je partner je daadwerkelijk kleineert, bedreigt of bestraft wanneer je grenzen stelt. In dat laatste geval gaat het niet alleen om het versterken van je zelfvertrouwen, maar ook om je veiligheid en de manier waarop je partner met je omgaat.

Hoe leer je om jezelf niet langer weg te cijferen?

Het doorbreken van een oud relatiepatroon begint meestal niet met grote veranderingen. Juist kleine, nieuwe ervaringen kunnen veel verschil maken.

1. Leer herkennen wanneer je jezelf aanpast

Vraag jezelf eens af: zeg ik nu ja omdat ik dit werkelijk wil, of omdat ik bang ben voor de reactie van de ander? Probeer nieuwsgierig naar jezelf te kijken, zonder jezelf te veroordelen.

2. Neem je eigen gevoelens serieus

Je hoeft niet altijd gelijk te hebben om iets te mogen voelen. Wanneer iets je raakt, is dat op zichzelf al belangrijk genoeg om erbij stil te staan.

3. Oefen met het uitspreken van kleine behoeften

Je hoeft niet meteen een moeilijk gesprek aan te gaan. Begin bijvoorbeeld met aangeven waar je zin in hebt, wat je prettig vindt of wanneer je ergens geen behoefte aan hebt. Zo ontdek je stap voor stap dat je ruimte mag innemen.

4. Leer omgaan met het ongemak dat daarbij ontstaat

Voor jezelf opkomen kan in het begin schuldgevoel of spanning oproepen. Dat betekent niet automatisch dat je iets verkeerd doet. Soms betekent het simpelweg dat je iets anders doet dan je gewend bent.

5. Kijk hoe je partner reageert

Een veilige relatie ontstaat niet alleen doordat jij leert je behoeften uit te spreken. Het vraagt ook van je partner dat die bereid is om naar je te luisteren en rekening met je te houden. Je hoeft niet voortdurend te vechten om een plek in iemands leven te krijgen.

Van angst om de ander kwijt te raken naar vertrouwen in jezelf

Een van de mooiste veranderingen die tijdens therapie kunnen ontstaan, is dat iemand niet alleen anders gaat denken, maar ook anders gaat handelen. Iemand die eerder bang was om iets bespreekbaar te maken, durft opeens een moeilijk gesprek aan te gaan. Iemand die zichzelf steeds aanpaste, begint duidelijker aan te geven wat wel en niet goed voelt. En iemand die voortdurend bevestiging zocht bij de ander, leert steeds meer op het eigen gevoel te vertrouwen.

Dat betekent niet dat alle onzekerheid ineens verdwenen is maar er ontstaat wel iets belangrijks: de ervaring dat je jezelf kunt blijven, ook wanneer een ander misschien anders reageert dan je hoopt. In therapie kunnen we onderzoeken waar die angst om afgewezen te worden vandaan komt en welke overtuigingen en beschermende patronen daarbij zijn ontstaan.

Met bijvoorbeeld hechtingsgerichte therapie, Emotionally Focused Individual Therapy (EFIT) en, wanneer eerdere ingrijpende ervaringen een belangrijke rol spelen, EMDR, kunnen we werken aan het verwerken van oude ervaringen en het ontwikkelen van nieuwe manieren om met jezelf en anderen om te gaan.

Het doel is niet dat je nooit meer bang bent om iemand kwijt te raken. Het doel is dat die angst niet langer bepaalt hoeveel ruimte jij jezelf geeft.

Je hoeft jezelf niet kleiner te maken om geliefd te worden

Misschien heb je lange tijd gedacht dat liefde betekent dat je vooral begripvol, gemakkelijk en flexibel moet zijn. Dat je niet te veel moet vragen. Dat je je best moet doen om de ander tevreden te houden. Maar liefde vraagt niet dat je jezelf onzichtbaar maakt.

Je mag verlangen naar aandacht, erkenning en verbondenheid. Je mag je eigen behoeften hebben en je grenzen aangeven. En je mag verwachten dat daar in een relatie ruimte voor is. Want uiteindelijk draait een gezonde relatie niet alleen om de vraag of de ander bij jou wil blijven. Het gaat ook om de vraag: Kan ik bij de ander blijven zonder mezelf te verliezen?

Hulp bij verlatingsangst, onzekerheid of jezelf wegcijferen in je relatie?

Merk je dat je jezelf vaak aanpast, moeite hebt met grenzen stellen of bang bent om afgewezen te worden? Dan kan het helpen om samen te onderzoeken waar deze patronen vandaan komen en hoe je ze kunt veranderen.

Bij Minerva Counseling & Relatietherapie in Breda help ik je om meer inzicht te krijgen in je hechtingspatronen, je zelfvertrouwen te versterken en met meer rust en vertrouwen relaties aan te gaan.

Dat kan via individuele therapie of, wanneer jullie samen willen werken aan jullie relatie, relatietherapie.

Wil je weten wat ik voor je kan betekenen? Neem gerust contact met me op voor meer informatie of om een afspraak te maken.