Waarom juist de ouder bij wie je je nog het veiligst voelde, je ernstig tekort kan hebben gedaan.
Wanneer je opgroeit met een ouder die agressief, intimiderend of onvoorspelbaar is, lijkt het misschien vanzelfsprekend dat die ouder een belangrijke rol speelt in de psychische klachten die je later kunt ontwikkelen. Maar er is nog iemand die we daarbij gemakkelijk over het hoofd zien: de ouder die erbij was, maar niet ingreep. De moeder die zweeg wanneer vader tekeer ging. De vader die wegkeek wanneer moeder het kind vernederde. De ouder die wist dat er iets mis was, maar het kind onvoldoende beschermde.
In mijn praktijk zie ik hoe ingewikkeld het voor mensen kan zijn om te erkennen dat juist deze ouder hen óók ernstig tekort heeft gedaan. Want vaak was dit tegelijkertijd de ouder van wie ze het meest hielden en bij wie ze zich nog het veiligst voelden.
De veilige ouder die eigenlijk niet veilig genoeg was
Stel je voor dat je als kind opgroeit met een vader die regelmatig boos wordt, schreeuwt of je kleineert. Je moeder is veel rustiger. Ze is niet degene die je uitscheldt of bedreigt. Misschien probeert ze achteraf de situatie wat te sussen. Als kind zoek je dan waarschijnlijk juist bij haar veiligheid en geborgenheid.
Maar wat als zij niet ingrijpt wanneer je vader je bang maakt? Wat als ze zegt dat je hem maar niet boos moet maken? Of dat je beter je mond kunt houden om ruzie te voorkomen? Dan krijg je als kind eigenlijk twee boodschappen. Van de ene ouder leer je dat de wereld onveilig kan zijn. Van de andere ouder leer je dat je er misschien alleen voor staat wanneer het echt moeilijk wordt.
Je wordt niet alleen geraakt door wat de ene ouder je aandoet, maar ook door de bescherming die de andere ouder je niet biedt.
En juist dat laatste wordt vaak onvoldoende herkend.
Waarom ben je niet boos op de ouder die je niet beschermde?
Dat is psychologisch gezien misschien wel het meest ingewikkelde. Als kind ben je volledig afhankelijk van je ouders. Je hebt iemand nodig bij wie je terechtkunt wanneer je bang of verdrietig bent. Wanneer één ouder bedreigend is, kan de andere ouder de enige overgebleven bron van veiligheid worden. Ook wanneer die ouder niet voldoende bescherming biedt. Het kan dan te bedreigend voelen om te erkennen dat ook deze ouder je in de steek heeft gelaten.
Want als zelfs die ouder niet veilig was, bij wie had je dan terechtgekund? Je kunt daardoor sterk loyaal blijven aan de passieve ouder. Misschien verdedig je hem of haar zelfs wanneer anderen kritiek hebben.
'Mijn moeder had het zelf ook moeilijk.'
'Mijn vader kon er eigenlijk niets aan doen.'
'Ze deed haar best.'
Dat kan allemaal waar zijn. Maar tegelijkertijd kan het óók waar zijn dat je als kind onvoldoende beschermd bent. Begrip hebben voor de omstandigheden van je ouder betekent niet dat jouw behoeften als kind minder belangrijk waren.
Emotionele verwaarlozing gaat ook over wat je niet kreeg
Bij trauma denken we vaak aan ingrijpende gebeurtenissen: geweld, mishandeling, misbruik of ernstige bedreiging. Maar emotionele verwaarlozing is minder zichtbaar. Het gaat niet alleen over wat je is aangedaan, maar vooral ook over wat je hebt gemist. Een ouder die je geruststelde wanneer je bang was. Iemand die voor je opkwam wanneer je onrechtvaardig werd behandeld. Een volwassene die duidelijk maakte dat wat er gebeurde niet jouw schuld was.
Of iemand die simpelweg zei: 'Dit is niet goed. Ik ga ervoor zorgen dat je veilig bent.'
Wanneer zulke ervaringen ontbreken, kan dat diep doorwerken in de manier waarop je jezelf en anderen leert vertrouwen. Een kind kan bijvoorbeeld gaan geloven dat zijn gevoelens er niet toe doen, dat het zichzelf moet redden of dat het geen recht heeft op bescherming. Dat zijn overtuigingen die je als volwassene nog jarenlang met je mee kunt dragen.
De gevolgen voor hechting en vertrouwen
Wanneer je als kind onvoldoende bescherming hebt ervaren, kan dat gevolgen hebben voor je hechting en gevoel van veiligheid in relaties. Misschien vind je het moeilijk om op anderen te vertrouwen. Je hebt immers geleerd dat mensen van wie je houdt niet altijd voor je opkomen wanneer je ze nodig hebt.
Of je wordt juist erg afhankelijk van de bevestiging van anderen, omdat je bang bent opnieuw alleen gelaten te worden. Sommige mensen ontwikkelen een sterke behoefte aan controle. Ze willen alles zelf regelen, vragen nauwelijks hulp en vinden het moeilijk om zich kwetsbaar op te stellen. Anderen passen zich voortdurend aan, vermijden conflicten of voelen zich verantwoordelijk voor de stemming van hun partner.
Deze patronen kunnen begrijpelijke manieren zijn om jezelf te beschermen tegen de onzekerheid die je vroeger hebt ervaren.Bij langdurige onveiligheid kunnen daarnaast traumagerelateerde klachten ontstaan, zoals verhoogde waakzaamheid, problemen met emotieregulatie, een negatief zelfbeeld of moeite met nabijheid en vertrouwen.
Niet iedereen die een passieve ouder heeft gehad, ontwikkelt zulke klachten. De gevolgen hangen onder meer af van de ernst en duur van de onveiligheid, andere steunfiguren en persoonlijke omstandigheden.
De pijn van het niet gezien worden
Wat me in mijn werk regelmatig opvalt, is dat cliënten de schadelijke invloed van een agressieve of kritische ouder vaak gemakkelijker kunnen herkennen dan de gevolgen van een emotioneel afwezige ouder. Ze weten dat het gedrag van die ene ouder verkeerd was. Maar de andere ouder?
'Die was toch juist lief?'
Misschien wel. Alleen is lief zijn niet altijd hetzelfde als emotioneel beschikbaar zijn. En rustig zijn is niet automatisch hetzelfde als veiligheid bieden. Een kind heeft niet alleen behoefte aan een ouder die zelf geen schade veroorzaakt. Het heeft ook iemand nodig die ingrijpt wanneer het onveilig is, die bescherming biedt en die laat merken dat het kind ertoe doet.
Niet beschermd worden wanneer je bescherming nodig hebt, kan een diepe vorm van eenzaamheid veroorzaken.
En soms is juist die eenzaamheid het moeilijkste om onder ogen te zien.
Mag je boos zijn op een ouder die zelf ook slachtoffer was?
Veel mensen worstelen hiermee. Misschien was je moeder zelf bang voor je vader. Misschien zat je vader vast in een relatie waarin hij weinig ruimte ervoer om in te grijpen. Dat kan helpen verklaren waarom een ouder niet beschermend optrad. Maar een verklaring neemt de gevolgen voor het kind niet weg.
Je mag begrijpen waarom je ouder bepaalde keuzes maakte en tegelijkertijd verdrietig of boos zijn over wat je hebt gemist. Je hoeft niet te kiezen tussen liefde voor je ouder en erkenning van je eigen pijn. Beide gevoelens kunnen naast elkaar bestaan.
Dat besef kan belangrijk zijn bij het verwerken van oude hechtingswonden.
Herstellen begint met erkennen wat je hebt gemist
In therapie gaat het niet om het aanwijzen van een schuldige of het verbreken van de band met je ouders. Het gaat erom dat je beter begrijpt wat je hebt meegemaakt en welke invloed dat op je heeft gehad. Soms betekent dit dat je niet alleen de pijn van mishandeling of afwijzing onder ogen ziet, maar ook het verdriet over de ouder die je niet beschermde.
Je kunt gaan onderzoeken welke overtuigingen je daardoor over jezelf hebt ontwikkeld. Bijvoorbeeld dat je geen hulp mag vragen, dat je anderen niet kunt vertrouwen of dat je altijd zelf sterk moet zijn. Vervolgens kun je stap voor stap leren dat je gevoelens en behoeften ertoe doen, dat je grenzen mag stellen en dat je steun mag ontvangen.
Je kunt leren om jezelf de erkenning en zorg te geven die je vroeger hebt gemist, terwijl je ook nieuwe ervaringen van veiligheid met anderen opdoet. Want oude hechtingspatronen hoeven niet voor altijd te bepalen hoe je relaties aangaat.
Je mag erkennen dat je beide ouders nodig had
Misschien heb je jarenlang vooral gekeken naar de ouder die je pijn deed. Maar ook de afwezigheid van bescherming kan een belangrijk onderdeel zijn van je verhaal. Dat erkennen kan verdriet, boosheid of schuldgevoel oproepen. Zeker wanneer je veel van de passieve ouder houdt. Toch hoef je die gevoelens niet weg te drukken. Je kunt van je ouder houden, begrip hebben voor de omstandigheden én erkennen dat je als kind tekort bent gekomen.
Je had niet alleen een ouder nodig die je geen pijn deed. Je had ook een ouder nodig die je beschermde tegen pijn.
En als die bescherming ontbrak, mag je erkennen hoeveel invloed dat op je heeft gehad.
Hulp bij emotionele verwaarlozing en hechtingstrauma in Breda
Herken je dat je als kind onvoldoende werd beschermd, emotioneel werd verwaarloosd of vaak het gevoel had dat je er alleen voor stond? Misschien merk je dat deze ervaringen nog steeds invloed hebben op je zelfbeeld, je vertrouwen in anderen of je relaties.
Bij Minerva Counseling & Relatietherapie Breda help ik je om oude hechtingspatronen, emotionele verwaarlozing en traumatische ervaringen beter te begrijpen en waar nodig te verwerken.
Wil je meer informatie of een afspraak maken? Neem dan gerust contact met mij op.
Reactie plaatsen
Reacties