Waarom kinderen soms jarenlang zwijgen over mishandeling, misbruik of emotionele verwaarlozing.
'Waarom heb je het nooit aan iemand verteld?' Het is een vraag die mensen soms krijgen wanneer ze op volwassen leeftijd vertellen over mishandeling of andere ingrijpende ervaringen uit hun jeugd. Voor iemand die zelf niet in zo'n situatie heeft gezeten, kan het moeilijk te begrijpen zijn. Waarom vertelde het kind niets tegen een leerkracht, familielid of vriendje? Waarom vroeg het geen hulp?
Maar die vragen gaan voorbij aan iets heel belangrijks: een kind dat opgroeit in een onveilige omgeving, denkt en reageert niet zoals een volwassene die van een afstand naar de situatie kijkt.
Voor veel kinderen is zwijgen geen bewuste keuze, maar een manier om te proberen veilig te blijven. Daarbij voelt het ook 'normaal' .. zo gaat dat het leven, een kind weet vaak niet eens beter.
Als thuis onveilig is, kun je niet zomaar weg
Kinderen zijn afhankelijk van hun ouders voor verzorging, bescherming, liefde en veiligheid. Zelfs wanneer een ouder agressief, vernederend of mishandelend is, blijft die afhankelijkheid bestaan. Een kind kan niet zomaar besluiten ergens anders te gaan wonen. Het heeft bovendien vaak nog niet de kennis of ervaring om te begrijpen dat wat er thuis gebeurt niet normaal of acceptabel is.
Wanneer je opgroeit in een gezin waarin regelmatig wordt geschreeuwd, gedreigd of geslagen, kan dat geleidelijk een vertrouwd onderdeel van het dagelijks leven worden. Misschien denk je dat het in andere gezinnen ook zo gaat. Of je hebt geleerd dat je vooral niets verkeerd moet doen om problemen te voorkomen.
Sommige kinderen beseffen pas veel later dat hun thuissituatie ernstig onveilig was.
Angst voor wat er gebeurt als je praat
Een belangrijke reden waarom kinderen zwijgen, is angst voor de gevolgen. Misschien heeft een ouder gedreigd dat er iets ergs zal gebeuren wanneer het kind over de thuissituatie vertelt. Of heeft het kind eerder geprobeerd iets te zeggen, waarna de situatie juist erger werd. Maar er hoeft niet altijd sprake te zijn van een uitgesproken bedreiging.
Een kind dat dagelijks ziet hoe een ouder reageert op kritiek of tegenspraak, kan heel goed hebben geleerd dat zwijgen veiliger is dan praten. Het kind probeert dan voortdurend in te schatten wat wel en niet gezegd kan worden, welke stemming een ouder heeft en hoe conflicten kunnen worden voorkomen.
Dat is geen gebrek aan moed. Het is een manier waarop het kind met een bedreigende situatie probeert om te gaan.
Loyaliteit: je houdt ook van de ouder die je pijn doet
Wat voor buitenstaanders soms moeilijk te begrijpen is, is dat kinderen vaak blijven houden van de ouder die hen mishandelt. Een ouder kan immers op het ene moment liefdevol en betrokken zijn en op het andere moment boos, bedreigend of afwijzend. Voor een kind zijn die tegenstrijdigheden moeilijk te begrijpen.
Misschien wil het niet dat zijn vader problemen krijgt. Of is het bang dat moeder verdrietig wordt als iemand ontdekt wat er thuis gebeurt. Sommige kinderen voelen zich zelfs verantwoordelijk voor het bijeenhouden van het gezin. Ze willen hulp, maar willen tegelijkertijd hun ouders beschermen.
Die loyaliteit kan ervoor zorgen dat kinderen jarenlang zwijgen, zelfs wanneer ze ernstig lijden onder wat er gebeurt.
Schaamte en schuldgevoelens houden kinderen stil
Bij kindermishandeling en misbruik kunnen kinderen zichzelf verantwoordelijk gaan voelen voor wat hun wordt aangedaan. Ze denken bijvoorbeeld dat ze niet lief genoeg zijn geweest, iets verkeerd hebben gedaan of de boosheid van een ouder zelf hebben veroorzaakt.
Wanneer een kind herhaaldelijk wordt vernederd of afgewezen, kan het bovendien gaan geloven dat er iets mis is met hemzelf. Dan ontstaat schaamte. Niet alleen over wat er gebeurt, maar soms zelfs over wie het kind denkt te zijn. Die schaamte kan het bijzonder moeilijk maken om met anderen te praten. Want wat als iemand ontdekt hoe slecht of waardeloos je volgens jezelf bent?
Een kind kan zich schamen voor iets waarvoor het helemaal geen verantwoordelijkheid draagt.
Dat is een van de pijnlijke gevolgen van mishandeling en emotionele verwaarlozing.
Bevriezen, aanpassen en emotioneel afsluiten
Niet ieder kind reageert op gevaar door te vluchten, zich te verzetten of om hulp te roepen. Wanneer iemand zich bedreigd voelt, kan het zenuwstelsel automatisch verschillende beschermingsreacties activeren. Sommige kinderen bevriezen. Ze worden stil, kunnen nauwelijks reageren of voelen zich machteloos. Anderen passen zich zoveel mogelijk aan om conflicten te voorkomen.
Er zijn ook kinderen die hun gevoelens proberen uit te schakelen. Ze sluiten zich emotioneel af, trekken zich terug of ervaren momenten waarop ze zich nauwelijks verbonden voelen met wat er gebeurt. Dit zijn mogelijke overlevingsreacties op omstandigheden waarin het kind weinig invloed heeft. Later kunnen volwassenen zichzelf verwijten dat ze niets hebben gezegd of gedaan.
'Waarom kwam ik niet voor mezelf op?'
'Waarom liet ik het gebeuren?'
'Waarom heb ik nooit iemand om hulp gevraagd?'
Maar die vragen gaan vaak voorbij aan de machteloosheid en afhankelijkheid die het kind destijds ervoer.
Waarom niemand iets merkte
Kindermishandeling is niet altijd zichtbaar aan blauwe plekken, angstig gedrag of slechte schoolprestaties. Sommige kinderen functioneren op school juist opvallend goed. Ze zijn gehoorzaam, behulpzaam, zelfstandig of proberen alles perfect te doen.
Anderen trekken zich terug, krijgen lichamelijke klachten, worden snel boos of hebben moeite om zich te concentreren.
Er bestaat niet één herkenbare manier waarop een mishandeld kind zich gedraagt. Bovendien kunnen kinderen geleerd hebben om hun gevoelens en problemen zorgvuldig te verbergen. Dat maakt het voor volwassenen in hun omgeving soms moeilijk om te zien wat er speelt. Maar het onderstreept ook hoe belangrijk het is om aandacht te hebben voor signalen, veranderingen in gedrag en de veiligheid van kinderen.
Een kind hoeft niet zelf met een duidelijk verhaal te komen voordat een volwassene zorgen serieus kan nemen.
De gevolgen van jarenlang zwijgen
Wanneer een kind jarenlang met angst, schaamte of verdriet rondloopt zonder daarover te kunnen praten, kan dat diepe gevolgen hebben. Het leert misschien dat het niemand kan vertrouwen, dat gevoelens gevaarlijk zijn of dat het problemen altijd zelf moet oplossen.
Als volwassene kan iemand daardoor moeite hebben met hulp vragen, grenzen stellen, emoties toelaten of zich kwetsbaar opstellen in relaties. Ook kunnen traumagerelateerde klachten ontstaan, zoals herbelevingen, verhoogde waakzaamheid, slaapproblemen of een negatief zelfbeeld.
Soms komt het besef van wat er vroeger is gebeurd pas veel later, wanneer iemand zelf kinderen krijgt, in een relatie vastloopt of door een gebeurtenis opnieuw met oude gevoelens wordt geconfronteerd.
Het feit dat iemand jarenlang heeft gezwegen, zegt niets over de ernst van wat diegene heeft meegemaakt.
De verantwoordelijkheid lag nooit bij het kind
In therapie ontmoet ik mensen die zichzelf nog steeds verwijten maken over wat ze vroeger niet hebben gedaan. Ze vinden dat ze sterker hadden moeten zijn, eerder hadden moeten praten of zichzelf beter hadden moeten beschermen.
Maar een kind is niet verantwoordelijk voor het stoppen van mishandeling of misbruik. Die verantwoordelijkheid ligt bij de volwassene die de grenzen overschrijdt en bij volwassenen die bescherming kunnen bieden.
Het kan veel betekenen wanneer iemand op latere leeftijd leert begrijpen waarom hij of zij destijds zweeg, bevroor of zich aanpaste. Niet om het verleden goed te praten, maar om het onterechte schuldgevoel en de schaamte los te kunnen laten.
Dat je als kind niets vertelde, betekent niet dat het niet ernstig was. Het betekent ook niet dat je ermee instemde. Je probeerde te overleven in een situatie waarin je afhankelijk was van anderen.
Hulp bij de gevolgen van kindermishandeling en jeugdtrauma in Breda
Heb je als kind ingrijpende ervaringen meegemaakt waarover je lange tijd niet kon of durfde te praten? Misschien merk je dat oude angst, schaamte of schuldgevoelens nog steeds invloed hebben op je leven en relaties.
Bij Minerva Counseling & Relatietherapie Breda help ik volwassenen om de gevolgen van jeugdtrauma, emotionele verwaarlozing en onveilige hechting beter te begrijpen en waar nodig te verwerken.
Wil je meer informatie of een afspraak maken? Neem dan contact met mij op.
Reactie plaatsen
Reacties