We kennen NIVEA natuurlijk als crème, maar in mijn praktijk gebruik ik NIVEA regelmatig voor iets heel anders: Niet Invullen Voor Een Ander. Een simpele zin die verrassend vaak van pas komt. In relatietherapie, maar ook bij mensen die snel onzeker worden, veel piekeren of geneigd zijn negatief over zichzelf te denken. Want we zijn er als mensen behoorlijk goed in om te bedenken wat een ander denkt. Alleen zijn we daar lang niet altijd zo goed in als we zelf denken.

Eén blik en het verhaal is al geschreven

Je partner komt stil thuis en voordat er ook maar iets is gezegd, denk je: Er is iets. Hij is geïrriteerd. Ik heb zeker iets verkeerd gedaan. 
Een vriendin antwoordt kort op WhatsApp: Ze vindt me vast vervelend. 
Tijdens een gesprek trekt iemand even een wenkbrauw op: Zie je wel, ze vindt wat ik zeg belachelijk.
Of je partner zegt dat hij vanavond even alleen wil zijn en binnen enkele seconden kan daar een heel verhaal achter ontstaan: Hij wil niet bij mij zijn. Er klopt iets niet tussen ons. Misschien houdt hij minder van me.

We reageren vervolgens vaak niet op wat er werkelijk gebeurt, maar op onze interpretatie van wat er gebeurt. En dáár kan het behoorlijk ingewikkeld worden.

NIVEA: Niet Invullen Voor Een Ander

De NIVEA-regel helpt om even onderscheid te maken tussen feiten en aannames. Iemand kijkt weg. Dat is een feit. “Ze vindt mijn verhaal oninteressant.” is een interpretatie. Je partner is stil. Dat is waarneembaar. “Hij is boos op mij.” is iets wat je invult. Misschien klopt het. Misschien ook helemaal niet.

Dat betekent niet dat je je intuïtie voortaan moet negeren. Mensen zijn sociale wezens en we merken vaak heel goed kleine veranderingen op in gezichtsuitdrukking, stemgebruik en gedrag. Maar tussen iets opmerken en zeker weten wat het betekent zit een belangrijk verschil. NIVEA helpt om daar wat ruimte tussen te zetten.

Vooral in relaties vullen we ontzettend veel in

In relatietherapie zie ik dit voortdurend. De één trekt zich bijvoorbeeld even terug. De ander denkt: Hij vindt mij niet belangrijk. Vervolgens wordt zij kritischer of zoekt meer toenadering. Hij ervaart dat als druk en trekt zich nog verder terug. Zij ziet daarin vervolgens het bewijs dat haar eerste gedachte klopte. Terwijl niemand eigenlijk heeft gevraagd: “Wat gebeurt er nu bij jou?”

Hetzelfde kan andersom gebeuren. Een partner reageert geprikkeld en de ander denkt meteen: Daar gaan we weer. Ik kan het blijkbaar nooit goed doen. Hij verdedigt zich, terwijl zijn partner misschien alleen moe was en iets ongelukkig formuleerde. Voor je het weet ontstaat er een heel patroon op basis van dingen die mensen voor elkaar hebben ingevuld.

Daarom is één van de nuttigste zinnen in een relatie soms heel eenvoudig: “Ik merk dat ik nu invul dat jij teleurgesteld in mij bent. Klopt dat?”  Dat klinkt heel anders dan: “Jij bent teleurgesteld in mij.”

In de eerste zin laat je ruimte voor de ander. In de tweede heb je het antwoord eigenlijk al voor hem of haar gegeven.

Negatief over jezelf denken maakt je gedachtenlezer nóg overtuigender

Ook in individuele therapie komt NIVEA vaak voorbij. Wanneer je onzeker bent of een negatief beeld van jezelf hebt, interpreteert je brein onduidelijke situaties gemakkelijk in diezelfde richting.

Als je diep van binnen bang bent dat je lastig bent, zie je sneller aanwijzingen dat anderen je lastig vinden. 
Als je denkt dat je niet interessant genoeg bent, kan stilte tijdens een gesprek ineens bewijs lijken dat de ander zich verveelt.
En als je bang bent om afgewezen te worden, kan een onbeantwoord bericht al snel veel meer betekenis krijgen dan het werkelijk heeft.

Op zulke momenten zeg ik soms, met een knipoog: “Zo belangrijk ben je nou ook weer niet dat iedereen de hele dag met jou bezig is.” Dat klinkt misschien een beetje brutaal, maar het kan enorm relativerend werken.

Want iemand die niet meteen reageert op jouw bericht zit misschien niet uitgebreid na te denken over wat jij verkeerd hebt gedaan. Waarschijnlijk staat hij in de supermarkt, zit zij in een vergadering, laat de hond uit, heeft hoofdpijn of is gewoon vergeten te antwoorden.

De meeste mensen zijn namelijk verrassend veel bezig met… zichzelf. En dat kan eigenlijk best een geruststellende gedachte zijn.

Gedachten lezen voelt als controle

Er zit nog iets interessants achter het invullen voor anderen. Niet weten wat iemand denkt kan ongemakkelijk zijn. Door zelf een verklaring te bedenken ontstaat tenminste een gevoel van duidelijkheid. Ze is boos op me. Dat voelt misschien vervelend, maar je denkt tenminste dat je weet waar je aan toe bent.

Het probleem is alleen dat je vervolgens gedrag kunt gaan aanpassen aan een aanname. Je gaat extra aardig doen, jezelf uitleggen, geruststelling zoeken, een bericht sturen om te controleren of alles goed is of je trekt je juist terug. Zo krijgt een gedachte die misschien helemaal niet klopt toch invloed op je gedrag.

NIVEA betekent daarom soms ook: durven verdragen dat je iets nog niet weet.

Van invullen naar nieuwsgierig zijn

Je hoeft niet iedere gedachte uitgebreid te onderzoeken. Vaak helpt één simpele vraag al: Weet ik dit, of vul ik dit in?

En als het antwoord is dat je het eigenlijk niet weet, heb je drie mogelijkheden. Je kunt het even laten liggen, je kunt bedenken dat er meerdere verklaringen mogelijk zijn, of je kunt het gewoon vragen. Dat laatste klinkt vanzelfsprekend, maar we doen het opvallend weinig. We denken vaak liever tien minuten na over wat iemand waarschijnlijk bedoelde dan dat we zeggen: “Hoe bedoelde je dat eigenlijk?” Of: “Ik merk dat ik aan het invullen ben. Wat gebeurde er bij jou?”

Juist die nieuwsgierigheid kan in relaties veel misverstanden voorkomen.

Een beetje NIVEA maakt veel zachter

Misschien past de bedoeling van de crème eigenlijk verrassend goed bij deze psychologische versie. NIVEA maakt het soms inderdaad wat zachter en soepeler. Minder snel conclusies trekken. Minder streng zijn voor jezelf. Minder reageren op aannames. En iets vaker ruimte laten voor wat de ander werkelijk denkt, voelt of bedoelt.

Dus wanneer je jezelf de volgende keer hoort denken:

“Hij zal wel…”
“Zij vindt vast…”
“Ze denken natuurlijk…”

probeer dan eens: NIVEA – Niet Invullen Voor Een Ander.

En vraag jezelf: Heeft iemand dit daadwerkelijk gezegd, of heb ik zojuist zelf het script geschreven?

Dat ene moment van twijfel aan je eigen interpretatie kan soms al genoeg zijn om een heel andere reactie mogelijk te maken.

Als je merkt dat je vaak piekert over wat anderen van je vinden, snel uitgaat van afwijzing of dat dit patroon regelmatig spanning veroorzaakt in je relatie, kan therapie helpen om te onderzoeken wat daaronder gebeurt en hoe je daar anders mee kunt omgaan. Je kunt hiervoor terecht bij Minerva Counseling & Relatietherapie in Breda, zowel voor individuele therapie als relatietherapie. Neem hier contact met mij op.