Natuur en stress: waarom groen helpt ontspannen

Heb je weleens gemerkt dat je je na een wandeling in het bos rustiger voelt? Of dat je even op adem komt wanneer je in een tuin zit, omringd door planten en bloemen? Dat is niet zo vreemd. Steeds meer wetenschappelijk onderzoek laat zien dat een groene omgeving een positieve invloed kan hebben op je stressniveau, je hersenen en je lichamelijke gezondheid.

In welke straat zou jij het liefst wonen?

Stel je eens twee straten voor. In de eerste straat staan alleen huizen, auto's en lantaarnpalen. Alles is van steen en beton. Er zijn geen bomen, geen planten en nergens bloeien bloemen.

De tweede straat heeft dezelfde huizen, maar nu staan er bomen langs de weg. De voortuintjes zijn gevuld met bloemen, struiken en planten. Je ziet groen, hoort vogels en merkt hoe het zonlicht tussen de bladeren valt. 

In mijn praktijk stel ik cliënten regelmatig de vraag: In welke van deze twee straten zou jij het liefst wonen?

Tot nu toe kiest iedereen voor de straat met groen. En dat is interessant. Blijkbaar voelen we vaak intuïtief aan welke omgeving prettiger voor ons is. Maar waarom is dat eigenlijk zo? En wat gebeurt er in je lichaam wanneer je tijd doorbrengt in de natuur?

Je zenuwstelsel reageert op je omgeving

Je zenuwstelsel is voortdurend bezig met het verwerken van informatie. Geluiden, bewegingen, verkeer, gesprekken en andere prikkels vragen allemaal aandacht. Wanneer je veel stress ervaart, kan je lichaam langdurig in een verhoogde staat van paraatheid blijven. Je spieren zijn gespannen, je ademhaling kan sneller worden en je gedachten blijven maar doorgaan. Zelfs wanneer je eindelijk op de bank zit, lukt het niet altijd om echt te ontspannen. Je omgeving kan hierbij een belangrijke rol spelen.

In een drukke stedelijke omgeving krijg je vaak veel prikkels tegelijk te verwerken. Denk aan verkeerslawaai, haastige mensen, felle verlichting en voortdurende beweging. 

Een groene omgeving biedt vaak andere prikkels. Het bewegen van bladeren in de wind, vogelgeluiden, natuurlijke kleuren en het ritme van je eigen voetstappen vragen doorgaans minder inspanning van je aandacht. Hierdoor kan je lichaam gemakkelijker overschakelen van alertheid naar herstel.

Dat betekent niet dat een stad per definitie stress veroorzaakt of dat iedereen zich in een bos prettig voelt. Wel blijkt uit onderzoek dat natuurlijke omgevingen voor veel mensen gunstig zijn voor ontspanning en stressherstel.

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek over natuur en stress?

De Japanse immunoloog Dr. Qing Li onderzoekt al jarenlang wat tijd doorbrengen in bossen met onze gezondheid doet. In Japan bestaat hiervoor een bijzondere term: Shinrin-yoku, oftewel bosbaden.

Bij bosbaden gaat het niet om sportief wandelen of zoveel mogelijk kilometers afleggen. Het draait juist om bewust aanwezig zijn in een natuurlijke omgeving. Je kijkt, luistert, ruikt en ervaart wat er om je heen gebeurt.

Onderzoek naar bosbaden laat zien dat een verblijf in de natuur kan samengaan met:

• Een verlaging van het stresshormoon cortisol.

• Een lagere hartslag en bloeddruk.

• Meer gevoelens van rust en ontspanning.

• Een verbetering van stemming en mentaal welzijn.

• Veranderingen in bepaalde processen van het immuunsysteem.

Qing Li ontdekte in kleine onderzoeken bijvoorbeeld dat de activiteit van bepaalde afweercellen, de zogenaamde natural killer-cellen (NK-cellen), toenam na een meerdaags verblijf in een bosrijke omgeving.

Deze cellen spelen een rol bij het herkennen en opruimen van onder andere virusgeïnfecteerde en afwijkende lichaamscellen.

Hoewel deze resultaten veelbelovend zijn, betekent dit niet dat een boswandeling je automatisch beschermt tegen ziekten. Daarvoor is meer onderzoek nodig. De aanwijzingen dat natuur helpt bij stressvermindering zijn sterker onderbouwd.

Waarom wandelen in de natuur helpt bij piekeren en overprikkeling

Wanneer je veel piekert, ben je vaak vooral bezig met wat er in je hoofd gebeurt. Je denkt terug aan gebeurtenissen, maakt je zorgen over de toekomst of probeert problemen op te lossen waar je op dat moment geen invloed op hebt. Je aandacht blijft als het ware vastzitten in je gedachten.

Een wandeling in de natuur kan helpen om je aandacht weer naar het hier en nu te brengen.

Je merkt de temperatuur van de buitenlucht op je huid. Je hoort vogels fluiten. Je ziet kleuren, vormen en bewegingen. Misschien ruik je de geur van natte bladeren of vers gemaaid gras.

Door bewust aandacht te besteden aan wat je zintuigen waarnemen, ontstaat er meer ruimte tussen jou en je gedachten.

Binnen de psychologie wordt ook gesproken over aandachtsherstel. De gedachte hierachter is dat natuurlijke omgevingen onze aandacht op een rustige, moeiteloze manier kunnen vasthouden. Daardoor krijgt het deel van onze aandacht dat we gebruiken voor concentratie en het uitvoeren van taken gelegenheid om te herstellen.

En dat kan prettig zijn wanneer je hoofd voortdurend aanstaat.

Stress verminderen hoeft niet altijd hard werken te zijn

Bij stress denken mensen vaak aan alles wat ze moeten doen om weer ontspannen te raken. Ademhalingsoefeningen, mindfulness, yoga, sporten of mediteren. Dat kunnen allemaal waardevolle manieren zijn om met stress om te gaan. Maar wanneer je al overbelast bent, kan zelfs ontspannen voelen als het zoveelste punt op je takenlijst.

De natuur vraagt in principe niets van je. Je hoeft niet te presteren, niets op te lossen en nergens goed in te zijn. Je mag gewoon even zijn. Juist dat maakt tijd doorbrengen in de natuur zo toegankelijk. Je hoeft niet eerst een techniek te leren voordat je er iets aan kunt hebben.

Een wandeling door een park, even in de tuin zitten of rustig langs het water lopen kan al een moment zijn waarop je afstand neemt van de dagelijkse drukte.

Ook kleine stukjes groen kunnen verschil maken

Je hoeft gelukkig niet naast een groot bos te wonen om meer natuur in je leven te brengen. Ook kleinere groene omgevingen kunnen bijdragen aan je welzijn. Denk aan een park in de buurt, een tuin met planten en bloemen of een wandelroute langs bomen en struiken. Zelfs uitzicht op groen kan prettig zijn wanneer je veel tijd binnen doorbrengt.

Probeer bijvoorbeeld eens het volgende:

• Maak dagelijks een korte wandeling in een groene omgeving, zonder dat je een bepaald aantal stappen hoeft te halen.

• Kies eens een andere wandelroute, bijvoorbeeld door een park in plaats van langs een drukke weg.

• Ga regelmatig even buiten zitten en besteed bewust aandacht aan wat je hoort, ziet en ruikt.

• Zorg voor planten en bloemen in je tuin, op je balkon of in huis.

• Laat je telefoon tijdens het wandelen eens in je zak en kijk bewust om je heen.

Het gaat niet om de duur of de afstand. Het gaat erom dat je regelmatig momenten creëert waarop je even afstand kunt nemen van alle drukte.

Een kleine oefening: ervaar zelf wat natuur met je doet

Wil je ontdekken wat een groene omgeving voor jouw stressniveau betekent? Probeer dan eens een eenvoudig experiment.

Maak op twee verschillende dagen een wandeling van ongeveer vijftien tot twintig minuten.

Wandel de eerste keer door een drukke, grotendeels versteende omgeving. Kies de tweede keer voor een groene omgeving, bijvoorbeeld een park of een bos.

Sta vooraf even stil bij hoe je je voelt. Hoe gespannen ben je? Hoe druk is het in je hoofd? Hoe voelt je lichaam?

Doe dat na beide wandelingen opnieuw.

Merk je verschil in je ademhaling, je gedachten of je lichamelijke spanning? Voel je je rustiger, energieker of misschien juist helemaal niet anders?

Er is geen goed of fout antwoord. Het gaat erom dat je ontdekt welke omgeving jou helpt om tot rust te komen.

Meer groen in je leven, meer ruimte in je hoofd

Langdurige stress vraagt veel van je lichaam en geest. Daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar wat spanning veroorzaakt, maar ook naar wat je helpt om weer te herstellen.

Natuur is geen wondermiddel en neemt de oorzaken van stress niet weg. Maar een groene omgeving kan wel een waardevolle bijdrage leveren aan het reguleren van spanning en het herstellen van je mentale energie.

Misschien hoef je vandaag dus niet nóg iets te doen om je beter te voelen. Misschien helpt het om juist even naar buiten te gaan. Een stukje te wandelen, de bomen te bekijken en je aandacht te richten op de wereld om je heen.

Want soms begint tot rust komen niet in je hoofd, maar bij de omgeving waarin je jezelf bevindt.

Hulp bij stress en overbelasting  

Merk je dat je voortdurend gespannen bent, veel piekert of moeite hebt om tot rust te komen? Dan is het belangrijk om niet alleen manieren te zoeken om te ontspannen, maar ook te begrijpen waar je stress vandaan komt en welke patronen deze spanning in stand houden.

Bij Minerva Therapie Breda help ik je om meer inzicht te krijgen in je stressreacties, je grenzen en de manieren waarop je met spanning omgaat. Samen onderzoeken we wat jij nodig hebt om meer rust, balans en vertrouwen te ervaren.

Wil je weten wat ik voor je kan betekenen of een afspraak maken? Neem gerust contact met mij op.